Programmabegroting raad Ede: ´De broekriem wordt aangehaald bij alle Edenaren´

EDE Komende (grote) gebeurtenissen werpen hun schaduwen vooruit. Dat bleek ook bij de eerste termijn van de behandeling door de Edese raad van de programmabegroting 2025-2028. De algemene uitkering van het Rijk wordt vanaf 2026 fors gekort en dat is een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor de gemeente. Dat wordt, met gevoel voor emotie, het ´ravijnjaar´ genoemd. Om te voorkomen dat in 2026 een immense bezuiniging moet worden doorgevoerd, begint het college er volgend jaar al mee. Dat is, buiten alle andere wetenswaardige thema´s, de kern bij de algemene beschouwingen van de raadsfracties.

door Gerard van Wijk

De opbrengsten moeten omhoog, de uitgaven omlaag, daar komt het op neer. De algemene kritiek is dat verhoging van de opbrengsten keurig genoteerd staan, maar de bezuinigingen, al of niet met de kaasschaaf, nog niet zijn ingevuld. De meningen over de verhoging van de lasten voor de Edenaren lopen uiteen, maar dat was te verwachten. Er lijkt een meerderheidsvoorstander van het op termijn zetten van dure projecten als het nieuwe zwembad en ARTBASE, een multimediale tentoonstelling gericht op het leven van Helene Kröller-Müller. Totdat er meer duidelijkheid is over de financiële stand van zaken voor wat de gemeentelijke kas betreft.

Veel woordvoerders zijn teleurgesteld over wat de programmabegroting in dit opzicht laat zien, maar Bart Omlo (VVD) is ,,echt boos.” Het zijn moeilijke economische tijden en dan wordt ervoor gekozen ,,toch een flinke lastenverhoging door te drukken om de vele ambities te kunnen blijven betalen.” Dat was vorig jaar zo en nu ,,maakt het college het nog veel bonter.” De OZB gaat 13,5 procent omhoog, de parkeertarieven met 62 procent, de forensenbelasting met 15 procent en een extra verhoging van de afvalstoffenheffing. Met het ´ravijn´ in het vooruitzicht worden er toch voorstellen gedaan met een behoorlijk prijskaartje zoals het nieuwe zwembad.

,,Geen gesprek met de raad, geen echt gesprek met de ondernemers, geen gesprek met de inwoners. Nee, gewoon met droge ogen aangekondigd tijdens
een vijf minuten durende presentatie van de programmabegroting op 3oktober. Keihard en ronduit schokkend,” aldus Omlo. Ook Sam Elfvering (D66) toont zich verre van tevreden. ,,De broekriem wordt aangehaald bij alle Edenaren, terwijl de gemeente haar eigen broekriem nog wat losser doet. Waar blijft de beloofde participatie en waarom nu wel de lasten verhogen en nog geen voorstellen voor de rest van de bezuinigingsopgaven?” Het nieuwe zwembad is onnodig duur (22,3 miljoen euro) en Ede heeft een belang van 11 procent in Leisureland, beheerder van recreatieplassen met een eigen vermogen van 81 miljoen euro, waarvan er geen een in Ede ligt. ,,Waarom draait de huiseigenaar straks op voor deze hobby´s?”

,,We krijgen taken zonder knaken”, concludeert Gerrit Flier (SGP), over de korting op de algemene bijdrage van het Rijk voor de gemeente. Tussen de 20 en 30 miljoen euro moet er deswege in Ede aan bezuinigingen worden doorgevoerd. ,,Wij hopen dat deze bezuinigingen niet leiden tot aantasting van de sociale basis van onze inwoners, zodat een bestaansminimum gewaarborgd blijft. De SGP hoopt ook dat iedere inwoner beseft dat zijn of haar bijdrage hierin ook noodzakelijk is. Alleen als overheid redden we het niet.” De lokale lasten worden flink verhoogd, ziet ook Ruben van Druiten (Burgerbelangen). ,,Het college wil extra groei wel faciliteren. Zij noemt dit een ´schaalsprong´ en wil die vooral realiseren met meer hoogbouw in Ede. Burgerbelangen vindt dat dit niet alleen gevolgen heeft voor het karakter van Ede, maar wij hebben daarnaast ook zorgen over de toename van ´stadse´ problemen die zullen ontstaan en die hun weerslag vinden in onder andere extra inspanning in het sociaal domein. Wij voorzien bijvoorbeeld dat de tekorten in de jeugdzorg nog groter zullen worden.”

Ook voor de ChristenUnie zijn de tekorten in de jeugdzorg een bron van grote zorg, aldus Arie Barendrecht. De partij wil extra aandacht geven aan de mensen die het moeilijk hebben. De externe inhuur is bij de gemeente de laatste jaren gestegen van 17,5 naar boven de 20 procent en dat is hoger dan het landelijk gemiddelde onder gemeenten. Er dient meer inzicht te komen. ,,We willen een overheid die zorgvuldig omgaat met haar middelen en ook haarverantwoordelijkheid neemt.” Barendrecht is blij dat investeringen in het onderwijs doorgaan.

Ellen Out (GroenLinks) stelt vast dat het Rijk de gemeente al jaren opzadelt met te veel opgaven tegen te weinig budget. ,,En het einde is helaas nog niet inzicht.” De partij ziet een college met veel en grote ambities waarvan niet altijd duidelijk is of en hoe ze aansluiten bij de behoefte van de inwoners. Het verhogen van de lasten had eerder moeten gebeuren en meer geleidelijk. ,,GroenLinks vraagt het college om de komende tijd geen grote, dure, risicovolle projecten als zwembad en ARTBASE aan te gaan, maar de nadruk teleggen op de basisvoorzieningen en daarbij goed oog te houden voor het klein een kwetsbare.” Gemeente Belangen maakt zich volgens Gabriëlle Hazelegerzorgen over de ,,enorme bezuinigingen” en vraagt zich af hoe de inwoners, de sport- en recreatieverenigingen en de ondernemers het hoofd boven waterkunnen houden. Ede moet er hard aan werken om de woningnood te verkleinen. ,,Wij zien dat lastenverhogingen noodzakelijk zijn, maar wij gaan dit niet zomaar klakkeloos overnemen. Wij kijken graag aan welke knoppen er nog gedraaid kan worden.”

Het CDA kiest bewust voor de groei van Ede, zegt Anne-Jan Telgen. ,,De arbeidskrapte en vergrijzing zal alleen maar toenemen. Vandaar dat we nu kiezen voor meer huizen in de toekomst, zodat in de toekomst hier meer mensen wonen die naar ons kunnen omkijken, die onze banen in de landbouw, de zorg, het MKB en op de scholen kunnen invullen.” Wat het CDA betreft moeten de kortetermijnbezuinigingen die nu wat opleveren vooral zo snel mogelijk genomen worden. Mens & Milieu Ede stelt bij monde van Erik Wesselius vast dat Ede de afgelopen jaren veel geld heeft overgehouden en die miljoenen kunnen nu worden ingezet om draconische bezuinigingen te voorkomen. Het college neemt nu alvast een voorschot op de lastenverzwaringen. Dat vindt Wesselius voorbarig. In plaats van een geforceerde groei en een snelle en intensieve verstedelijking van Ede bepleit deze partij een geleidelijkere en evenwichtigere doorontwikkeling van de gemeente.

Voor de PvdA ligt de basis van de samenleving in zorg en welzijn, aldus Tijani Zallali. Hij pleit voor extra investeringen in de geestelijke gezondheidszorg, jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning. ,,Klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van onze tijd. Ede heeft de verantwoordelijkheid om te voldoen aan de klimaatdoelstellingen en dat begint met investeringen in duurzaamheid.” Er moet voor worden gezorgd dat elk kind in Ede gelijke kansen heeft om zich te ontwikkelen. Rasit Görgülü (DPE) heeft zijn fractie en het thuisfront beloofd zich niet kwaad te maken. Maar hij vindt dit wel de meest teleurstellende begroting ooit. ,,Wij zien graag een sterke overheid, maar niet ten koste van de inwoners, om sterk te zijn voor jezelf.” In economisch moeilijke tijden moet er niet worden bevroren, maar juist de mouwen worden opgestroopt. Wat we zien zijn zomaar lastenverzwaringen, terwijl de financiële tegenvallers van eenmalige aard zijn. Van het veelgeciteerde ´ravijn´ moeten we nog maar afwachten hoe diep dat is en van welke omvang. ,,De excessieve verhoging van 10 procent van de OZB moet worden teruggedraaid.”

Wesley Glasmacher (Forum voor Democratie) ziet veel onuitgesproken lasten voor de inwoners. Hij is wel blij dat het ´overbodige project World Food Center´ is stopgezet. Hij is transitiemoe en noemt als voorbeeld de invoering van een zero emissie zone in het centrum. Dat schaadt de lokale economie en zeker ook de kleine ondernemers. De verhoging van de OZB vindt hij ook te hoog. ,,Het college blijft top-down beleid voeren. We moeten dichter naar de inwoners toe, horen wat zij vinden en ze actief laten meebeslissen.” En er zouden meer mogelijkheden moeten zijn om met contant geld te betalen.