Nieuwe, betaalbare technologie inzetten om eenzaamheid bij ouderen te voorkomen of te verminderen. Het is van toepassing op de Kletsbot (,,een samenvoeging van de woorden kletspraat en chatbot") legt Jansen uit. ,,Het aantal eenzame mensen neemt toe, evenals het tekort aan vrijwilligers. Er komt steeds meer druk te staan op mantelzorgers en de bezuinigingen en tekorten in sociale hulpverlening stijgen. We zijn met z'n allen op zoek naar alternatieven voor hulp en willen de druk op professionals verlagen. Onze drijfveer is om een maatschappelijk probleem aan te pakken."

TECHNOLOGIE De Kletsbot combineert technologie, die overigens verder gaat dan Google Home, met de inzet van mensen. ,,We zetten in eerste instantie in op het eigen sociale netwerk van de gebruiker." Zo is het op den duur de bedoeling dat het apparaat een dokter belt als de gebruiker zegt 'help, ik ben gevallen'. ,,We staan nu nog aan het begin van het project en ik weet niet of dat van vandaag op morgen al haalbaar is, maar dat is wel het streven. Het apparaat moet leren zich in te stellen op dat wat de gebruiker bezighoudt. Het is een lerende technologie in combinatie met gesprekstechniek", legt Jansen uit.

De eerste stap is volgens de projectleider de interactie tussen apparaat en gebruiker. ,,De tweede stap is signaleren. Als er een vraag is waarop het apparaat geen reactie kan geven, dan wordt er automatisch doorverbonden. Liefst naar iemand in het sociale netwerk of anders naar een vrijwilliger. In Ede kan Malkander wat betekenen als het om vrijwilligers gaat die bijvoorbeeld de telefoon aan willen nemen. Hans Jansen weet waarover hij praat, want hij was interim manager bij deze welzijnsorganisatie. ,,Ik was dus al op de hoogte van de Edese situatie en daarom zijn we daar uiteindelijk met de kick-off uitgekomen", aldus Jansen. Daarover straks meer.

De derde stap in het proces is op het moment dat het sociale netwerk of de vrijwilliger het probleem niet op kan lossen. ,,Denk hierbij onder andere aan een onderwerp als depressiviteit. Op dat moment worden de professionals ingeschakeld." Volgens Jansen snijdt het mes aan meerdere kanten. ,,De gebruiker kan op ieder moment van de dag interactie hebben met de Kletsbot. Het is bewezen dat mensen een emotionele band kunnen opbouwen met een apparaat. Denk aan een robot in de vorm van een huisdier. Mensen zien in feite een levend iets en dat idee ligt hier ook aan ten grondslag. Uiteindelijk kunnen we hiermee een goede en goedkope aanvulling bieden op al aanwezige (of ontbrekende) professionele hulp om zelfstandig wonen voor kwetsbare of eenzame inwoners te ondersteunen. Dat kan ook vanuit kostenoverwegingen heel interessant zijn, maar dat is zoals al eerder gezegd niet de drijfveer."

De empatische chatbot kan ook zelf het initiatief nemen richting gebruiker. ,,Hij kan bijvoorbeeld uit zichzelf gaan praten als iemand thuis komt."

Malkander en de focusgroep ouderen Ede werken in een proeftuin-project samen met de Zorgalliantie, de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) en sociaal ondernemers VOF Kletsbot en Hooked. In de aanloop naar het traject is één van de netwerkpartners van Malkander – OpZorg – betrokken. OpZorg benaderde mensen uit de doelgroep in Ede voor deelname aan het project. Het idee van Kletsbot is met een grote groep ouderen besproken. Daarbij is onderzocht of en hoe Kletsbot kan aansluiten bij hun thuissituatie. Daarnaast is ouderen gevraagd of zij aan het onderzoek willen deelnemen. ,,Het concept wordt één maand lang bij ouderen thuis op een innovatieve manier getest. Waarschijnlijk vanaf 7 april krijgen acht ouderen in Ede Kletsbot thuis om dagelijks een praatje te maken."

Wat is het effect van de chatbot op het gevoel van eenzaamheid

Het testen van Kletsbot vindt plaats door een 'Wizard of Oz' experiment, een snelle en goedkope 'proof of concept'. ,,Daarbij gaat het om goed zicht te krijgen op de vragen: wat is het effect van de chatbot op het gevoel van eenzaamheid van ouderen, wat verwachten zij er van en hoe is hun waardering. Er zijn studenten van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen bij betrokken. Zij doen alsof ze het apparaat zijn en gaan zo het gesprek aan met de senioren. Naar aanleiding van de interviews met de ouderen zijn scrips gemaakt voor de studenten."

PROTOTYPE Na de testfase wordt toegewerkt naar een prototype van de chatbot als een maatje voor een praatje in de thuissituatie en voor een ondersteunend netwerk. Er is subsidie beschikbaar van een innovatiefonds en van de Zorgalliantie. ,,Als het aanslaat dan maken we een businessplan en kunnen we vrij snel doorpakken."

De volgende versie van Kletsbot wordt dan bij een veel grotere groep mensen uit de doelgroep ingezet. ,,Als het prototype en de businesscase 'passend' zijn, start de productiefase."

Door Barry Wensink

Remco Rouffaer
Foto: Remco Rouffaer
Leny Teunissen uit Ede is lid van de projectgroep en doet mee aan het onderzoek. Zij staat naast een 'google home'-apparaat om ervaring met dit soort technologie op te doen.