De laatste drie jaar van z'n loopbaan bekleedde Broeks bij de NAVO in Brussel de functie van directeur-generaal van de internationale militaire staf, de staf die het NAVO-kwartier in de Belgische hoofdstad ondersteunt. ,,Daar was ik de baas van. En daarvoor was ik de Nederlandse vertegenwoordiger bij de NAVO en de Europese Unie. Al met al was ik zesenhalf jaar werkzaam in Brussel."

Voor die laatste twee functies werkte Broeks in Den Haag en was hij verantwoordelijk voor de reorganisatie van Defensie, een bezuiniging van één miljard euro en de afvloeiing van 12.000 werknemers. En voor die tijd was Broeks verantwoordelijk voor de terugtrekking van de Nederlandse troepen uit Afghanistan. ,,In 2010 zijn wij weggegaan uit Uruzgan, tot het einde heb ik die operatie geleid. Door onder andere deze zaken tijdens mijn loopbaan kreeg ik de Koninklijke onderscheiding.

Vanaf het VWO belandde de in Nijverdal geboren Broeks in 1977 bij de Koninklijke Militaire Academie (KMA) in Breda. Het volgen van een militaire carrière kreeg hij niet van huis uit mee, z'n vader werkte bij de gemeente als tuinman. ,,Als jongen wilde ik militair worden. De KMA was een sportieve opleiding, avontuurlijk, en je ging daar met mensen om. Dat waren de drie dingen, die ik leuk vond. Ik had geen militaire achtergrond. Ik had of een opleiding op de politieacademie willen doen dan wel geschiedenis willen studeren. Ik was vrij snel aangenomen op de KMA. Toen was het klaar."

Na het behalen van z'n diploma en na z'n huwelijk belandden Jan Broeks en z'n echtgenote in de gemeente Ede. Hij is nooit gestationeerd geweest in een van de kazernes die Ede toen rijk was. ,,Het was voor mij een weloverwogen keuze omdat vanuit deze regio de snelweg en de trein dichtbij is. Heel veel tijd heb ik tijdens mijn loopbaan doorgebracht in Apeldoorn en in Garderen/Stroe. Ook een aantal jaren in Den Haag, dan ging ik met de trein."

Tijdens zijn jaren bij defensie is er heel wat veranderd. Zo is Ede bijvoorbeeld geen grote garnizoensstad meer. ,,Sinds de val van de muur in 1989 is er alleen maar bezuinigd. Sinds de Russische inval in de Krim in 2014 zie je dat er weer geld bij moet. Niet alleen president Trump vraagt hierom, andere regeringsleiders ondersteunen dat. De manier waarop we moeten komen tot twee procent van de begroting en wat je daar dan mee doet, is niet eenvoudig. Als Nederland toe moet naar de twee procent, moet er vijf miljard euro erbij. In een keer is het veel te veel geld."

Capaciteit die in het verleden afgestoten is, moet nu weer hersteld worden, meent Jan Broeks. ,,Ook de nieuwe technologie die komt, cyber, ruimtespace en digitalisering, kost heel veel geld. Daar moeten we wel naar kijken. Ook heel veel dingen moeten er vervangen worden. Onderzeeboten en schepen worden op dit moment vervangen. De Joint Strike Fighter komt binnen, daar gaan we wat meer van kopen. Er moeten wat vervangingen worden doorgevoerd en er komen nog wat projecten bij. De verhoging van het budget in 2024 gaan we uiteindelijk niet halen. Dat is veel te snel. We kunnen in een keer nooit zo veel mensen op de arbeidsmarkt vinden. Dan moet je die mensen ook nog individueel opleiden. En dan ook nog eens een keer de eenheden opleiden. Het verwerven van het materiaal is ook niet zo eenvoudig. Allerlei Europese regelgeving speelt daarbij een rol. Ik heb altijd gepleit voor een plan, dat zich vanaf nu uitstrekt over een periode van acht tot tien jaar, waarbij je geleidelijk groeit. In eerste instantie moet je meer aandacht besteden aan opleiding en training van de individuen en de eenheden. Je moet ervoor dat mensen getraind zijn, dan kun je alles aan."

De huidige locaties, die Defensie nu nog in gebruik heeft, zijn in de ogen van Broeks voldoende. ,,Je moet streven naar zo min mogelijk locaties, maar je moet ze wel iets groter maken. Versnippering kostte in het verleden heel veel geld. Tijdens de bezuinigingsronde hebben we gekeken waar we op kunnen bezuinigen. Uiteindelijk zijn grote legerplaatsen veel efficiënter dan ergens drie kazernecomplexen te hebben. In Ede is het voorbij, ik zou ook niet weten waar dat in Ede zou moeten gebeuren."

Naast in Afghanistan was Broeks gedetacheerd in Libanon en Kosovo. ,,Aan de periode in Afghanistan heb ik niets overgehouden. De verwerking van Kosovo heeft wel een jaar geduurd. Wat je daar tegen kwam heeft veel impact op mij gehad. Er wordt onderschat wat militairen tijdens een vredesmissie meemaken. Niet alleen voor de militairen zelf, ook voor de familieleden die achterblijven. Het systeem van begeleiding is de laatste jaren een stuk beter geworden. Er is veel meer aandacht, maar het wordt wel onderschat."

Naar wat hij gezien heeft, heeft het deelnemen aan vredesmissies zin, aldus Jan Broeks. ,,Ik kijk dan niet naar het grotere plaatje, wel wat je lokaal ziet. Je zag dat kinderen weer naar school gingen, dat meisjes naar school gingen. Dat scholen gebouwd werden, dat ziekenhuizen opengingen. in de jaren tussen 2008 en 2011 ben ik meerdere keren in Afghanistan geweest, en je dan ziet vanaf de eerste keer tot aan de laatste keer hoe dorpjes zich ontwikkelen. Het risico bestaat dat het ophoudt als je vertrekt. Ik vind dat we te snel zijn vertrokken uit Afghanistan. Uiteindelijk is daar een kabinet over gevallen. Je ziet nu dat delen van Uruzgan niet zo veilig meer zijn als toen wij daar waren. Alles wat we doen, moet je doen met een lange termijn bril bekijken. Het kost echt tijd."

De Edenaar kijkt terug op een super carrière. ,,Er is geen dag geweest, dat ik met tegenzin naar mijn werk ging. Mijn kwaliteit was bruggenbouwer zoals de minister het prettig onder woorden bracht. Met name de laatste jaren in Brussel was ik een bruggenbouwer tussen de verschillende partijen. Ik ben altijd heel transparant geweest, ik ben te simpel om met agenda's te werken. 'What you see is what you get'. Ik kan met het laagste tot het allerhoogste niveau werken. Ik haal mijn energie er uit door met de mensen van de werkvloer te praten. Aan vergaderingen heb ik een hekel, mijn eigen vergaderingen waren vrij kort. Ik heb altijd geprobeerd om me niet elitair te gedragen. We voelen ons betrokken tot deze regio en wilden perse terug naar Ede of Bennekom."

Ondanks z'n pensioen worden de dagen goed gevuld. ,,De komende jaren ga ik nog een aantal klusjes doen. Ik ben voor de NAVO senior mentor, dat betekent dat ik nieuwe generaals voor de NAVO begeleid in hun eerste stappen als zij voor de NAVO gaan werken. Ik ben een soort vraagbaak en coach om hen te vertellen hoe het werkt. Bij de NAVO zijn 29 landen aangesloten die alles gezamenlijk moeten besluiten. Je moet ze allemaal binnen boord houden, dat is iets speciaals. Voor de komende vijf jaar ga ik dit voor de NAVO doen op verschillende plekken in Europa. Zo geef ik twee keer per jaar les in Rome aan toekomstige NAVO-generaals over hoe de NAVO werkt. Ook ben ik lid geworden van de commissie vrede en veiligheid, die de Nederlandse regering adviseert. Ik zit in de raad van toezicht van het instituut Clingendael. Ik hoef me niet te vervelen."

Door Jan de Boer

Ministerie van Defensie, Valerie Kuypers
Foto: Ministerie van Defensie, Valerie Kuypers
Ministerie van Defensie, Valerie Kuypers
Foto: Ministerie van Defensie, Valerie Kuypers