We hebben met ons gezin van 1995 tot 2011 met veel plezier in Barneveld gewoond. Mijn vrouw Tjitske was hier drie perioden gemeenteraadslid", steekt hij van wal. Maar de hoofdstad bleef hem trekken, omdat hij hier tijdens zijn studie heeft gewoond en er zijn vrouw heeft ontmoet. ,,Wij houden van die stad. Daarom zijn we teruggegaan toen onze kinderen het huis uit waren."

Roel groeide zelf op in het Overijsselse dorp Mariënberg. ,,Ik ging in 1981 geschiedenis studeren aan de Vrije Universiteit en vervolgens heb ik nog filosofie gedaan. In 1998 werd ik hoogleraar christelijke filosofie." Hij typeert filosofie als een discipline van de geest en nadenken. ,,Alle wetenschap begint vanuit vooronderstellingen. Die komen voort uit je wereldbeschouwing en je uitgangspunten. Zo bestaat er ook christelijke filosofie, die probeert om christelijke inzichten verder te doordenken. Daarom is het volstrekt legitiem om christen te zijn en na te denken over allerlei vraagstukken. Maar ik heb me bewust gevoegd in een traditie. Rond christelijke denkers als Herman Dooyeweerd is er een filosofie ontwikkeld die heel verfijnd is en nog altijd beoefend wordt. Ik reken mezelf tot de specifieke school van christelijke filosofen die in zijn traditie denken. Deze gaat uit van een wereld met een creatuurlijke orde en die je als zinvol kunt zien."

ECOLOGISCHE CRISIS Hij kan zich vinden in de visie dat het leven bedoeld is 'tot eer van God'. Signalen in de wereld zijn voor hem verwijzingen naar iets groters, iets transcendents. ,,Zo verwijst de schepping naar God. En via de schepping kun je kijken naar wat de bestemming en de zin van het leven is. Dit alles is zo verfijnd en complex, gebaseerd op vaste wetten en zich uitend in het samenspel van de ecologie. De kennis hierover heeft de wetenschap nog lang niet uitgeput."

De redactie selecteert, voor u, wekelijks een aantal belangrijke en spraakmakende verhalen uit de regio.

Kuiper schreef elf boeken, variërend van legendarische namen als Marnix van Sint Aldegonde tot titels als 'Moreel kapitaal: de verbindingskracht van de samenleving'. Nu is hij bezig met een boek dat de titel 'De wereld liefhebben' krijgt. Dat doet hij met het oog op de ecologische crisis. ,,Vooral bij jongeren tref je een regelrechte ondergangsstemming aan. Zij denken dat de planeet niet meer te redden is. Dan vraag ik me af wat het betekent om in die situatie de wereld lief te hebben. Niet passief, maar ook zo dat we voor de aarde zorgen, deze weer tot zijn recht laten komen en cultiveren. In de Bijbel staat immers dat God de wereld liefhad, niet alleen de mensen. Want het is Zijn schepping. Wie dat doet, komt dichter bij Hem. Dat kan je helpen als houding in de huidige crisis bij de omgang met de natuur. De oplossing ligt niet in de toepassing van nog meer wetenschap en techniek. Want dat zijn juist vaak de middelen die ons in die crisis hebben gebracht. We zijn te ver gegaan in ons gedrag. Er zal iets bij onszelf moeten veranderen."

Hij herkent de machteloosheid en soms wanhoop van mensen bij de ecologische crisis. ,,We kunnen de planeet niet redden, maar wel liefhebben. Toen Rome werd verwoest door de barbaren, was de vraag wat men fout had gedaan. Dat was aanleiding voor kerkvader Augustinus om het boek 'De stad van God' te schrijven, waarin hij erop wees dat we op aarde geen blijvende plek hebben. Maar ook dat wij hier iets te doen hebben: elkaar en de wereld liefhebben en vrede brengen. Op je eigen kleine stukje. 'Doe goed en zie niet om'. Dat is uiteindelijk wat het leven zin geeft en voor ieder persoonlijk de meeste voldoening brengt. Door lief te hebben blijf je ook mentaal overeind."

GOOD LUCK Zo kozen Roel en Tjitske ervoor om in Amsterdam deel uit te maken van een leefgemeenschap (goodluckamsterdam.nl). In het huis Good Luck uit 1920 wonen dertien personen. ,,Dat was onze droom. We wilden graag iets betekenen voor christelijke jongeren in de stad. Zodat ze daar een goede, veilige plek hebben. Deze jongeren wonen, werken of studeren en leiden hun eigen leven. Onze huiskamer wordt gemeenschappelijk gebruikt. Op woensdag eten we samen, houden we een Bijbelstudie, bidden en leven met elkaar mee. We houden vier waarden hoog: het dagelijks leven met God, gastvrijheid, betekenis voor de buurt en persoonlijke vorming."

Voor de omgeving willen de bewoners van Good Luck een goede buur zijn. Ze haken aan bij het burennetwerk, opgezet door de PKN, om klussen te doen. ,,We koken weleens voor de buurt en kerk, of houden een kerstborrel. Ons huis staat in een achterstandswijk en dan komen er nogal wat mensen met een smalle beurs, of personen die eenzaam zijn."

Kuiper vindt het belangrijk om voor jongeren die in de stad komen studeren een goede plek te bieden, waar ook het geloof gedeeld kan worden. ,,Want Amsterdam is een heftige, seculiere stad. En op de universiteit voelen ze zich als gelovige vaak een minderheid. Dan zie je hoe goed jongeren zich in zo'n huis kunnen ontwikkelen. Zodat ze de stad aan kunnen. Ze maken ook vriendschappen in huis. Er is altijd een wachtlijst Good Luck, want het is een mooie, unieke plek. De jongeren komen uit diverse kerken, van Gereformeerde Gemeente tot Pinkstergemeente en alles wat daar tussen zit." Hij onderkent dat de kerkkleuren voor jongeren steeds minder een issue vormen. Op zondag is er geen aparte, eigen kerkdienst in huis. De jongeren bezoeken gewoon hun eigen kerk in de stad.

Zelf voelt Kuiper zich nog steeds thuis in de kerk van zijn jeugd: de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt. ,,Ik ben gewoon gereformeerd,
houd de Bijbel hoog en voel me daardoor aangespoord me politiek en maatschappelijk in te zetten. Christen zijn was bij de vrijgemaakten altijd verbonden aan verantwoordelijkheid voor anderen, voor de samenleving."

Zo kon hij rector worden aan de TU, terwijl Kuiper het wel bijzonder vond dat hij voor die taak gevraagd werd, omdat hij zelf geen theoloog is. ,,Toen zag ik het toch een beetje als mijn roeping, mijn bijzondere weg naar Kampen.'' De afgelopen jaren combineerde ik dat met mijn werk in de Eerste Kamer, maar dit werd me wat te veel. In Kampen leiden we predikanten op, gericht op theologie en samenleving, waarbij ook sociale, politieke, economische en ecologische vragen aan bod komen. Daar richten we ons steeds meer op, want de behoefte wordt sterker om de theologie te verbinden met alledaagse vragen. Dat vind ik een mooie ontwikkeling. De TU heeft één faculteit, maar we bouwen om die reden bewust andere vakken hieromheen, zoals mijn leerstoel over christelijke identiteit in beroepen. Dan kun je bijvoorbeeld denken aan identiteit in het christelijk onderwijs."

Hij herkent de verwante ontwikkeling die ook de ChristenUnie (CU) in zekere zin meemaakte, verwijzend naar de vroegere partijen GPV, ARP, CHU, waar de CU erfgenaam van werd. ,,Zij hadden een sterk Bijbels fundament, maar waren bezig met concrete vraagstukken. Het verticale en horizontale lijntje was toen al goed verbonden. De CU is vanaf 2007 ook steeds nodig geweest voor het kabinet en het beleid. Het is heel opmerkelijk hoe groot de invloed van zo'n kleine partij kan zijn, terwijl daar in de jaren tachtig en negentig totaal geen sprake van was."

Kijkend naar die ontwikkeling is Kuiper van mening dat niets zomaar gebeurt. Hij denkt dat God mensen roept, maar wel op Zijn manier. ,,Toen de CU ontstond, kon je de christelijke aanwezigheid versterken in de samenleving. Laat wat bij elkaar kan komen vooral gebeuren. Zo kun je ook naar de kerken kijken natuurlijk. Het was opmerkelijk dat de CU aanvankelijk alleen zetels verloor, waarna dat in 2007 ineens omsloeg en het zetelaantal verdubbelde. Ik zie dat als een teken dat trouw loont. Want onze partij is niet opgericht om getuigenispartij te zijn, maar om ook verantwoordelijkheid te dragen."

DONALD TRUMP Kuiper ziet dat in de (social) media ook onder christenen enorm verschillend wordt gedacht over de machtigste man van de wereld: Donald Trump. Hij typeert de minister-president van de VS als 'ongelukkig figuur'. ,,Hij gedraagt zich beslist niet presidentieel. Ik moet niks hebben van zijn persoonlijke stijl, de manier waarop hij met mensen en zijn ambt omgaat. Toch geloof ik dat niets bij toeval gebeurt. God leidt de geschiedenis, maar wij kunnen het weleens moeilijk hebben met de duiding. Soms wordt de betekenis pas veel later duidelijk. Neem het verhaal van Jozef in de Bijbel, waar je ziet dat het lijden van Jozef pas achteraf geduid kon worden. Hij moest daardoor een groot volk redden. Nu kijken we nog naar Trump en schudden we ons hoofd, want zijn optreden leidt tot verzwakking van Amerika op het wereldtoneel en tot veel schade aan internationale relaties. Kijk naar het verraad aan de Koerden in Noord-Syrië."

De politicus weet ook dat een flink aantal christenen toch waardering heeft voor Trump. En hij ziet ook zijn kerkelijke connecties, zoals die met huispastor Paula White. ,,Zij komt uit de neo-pinksterkerk die een welvaartsevangelie preekt. Die heeft een vreemde relatie tot kapitalisme en democratie. Met een beroep op de Geest wordt intussen alle gedrag goedgepraat. Op die manier wordt president Trump boven alle kritiek verheven. Dat vind ik heel griezelig. Maar een groep christenen staat toch achter Trump omdat Amerika zo gepolariseerd is. Want hij is tenmiste niet links, kan benoemingen bij het Hooggerechtshof doen en is tegen abortus. Die one-issues worden door hem zorgvuldig gekoesterd met het oog op zijn electoraat. Het zijn thema's waar je iets van kunt vinden, maar ik geloof niet dat je daarom kunt zeggen dat hij een goede president is. Want in hem heb je bijvoorbeeld geen bondgenoot als je kijkt naar een thema als rentmeesterschap voor onze aarde, een van de belangrijkste kwesties waar de wereld mee worstelt."

Discussies over deze grote mondiale onderwerpen zijn interessant, maar kunnen verzanden en nodeloos veel energie kosten. Liever kijkt Kuiper dan ook naar de individuele christen en zijn persoonlijk eigen omgeving. ,,Als je geeft, zul je ontvangen, dat is een wet van het evangelie. Dat kun je heel concreet doen en is bovendien verrijkend. Als je schatten in de hemel verzamelt, kan dat alleen door jezelf te geven, met je liefde, je werkelijke betrokkenheid en niet met geld. Dan ontvang je. Dat merken wij ook in onze leefgemeenschap, als je je leven deelt met elkaar. Dan krijg je ontzettend veel terug aan vreugde, gemeenschappelijkheid en onderlinge liefde. Zo eenvoudig is het christelijke leven. Doe gewoon wat Jezus van je vraagt, geef jezelf."

Hoe belezen hij ook is, gek genoeg verklaart Kuiper dat hij wat betreft zijn geloofsvorming nooit zo sterk heeft gehecht aan de ratio. ,,Het geloof is iets existentieels. Belangrijk is te ervaren dat je niet alleen leeft, maar er altijd Iemand is die met je meegaat. Leven vanuit zo'n relatie doet iets met je binnenste, je keuzes en je ervaringen. Daardoor kan de liefde tussen mensen nog mooier worden. Ik ben veel meer een romantische dan een rationele jongen, voor wie het gevoel altijd heel belangrijk is geweest. Rationaliteit is een mooie hulp, want het is wel een gave van God natuurlijk. Maar waar zet je die voor in? De vrijgemaakte kerk maakte ook een ontwikkeling door op dit gebied.

Vanuit de rationele hoogte waar ze vroeger bekend om stond is ze naar het 'gewone leven' teruggekeerd. Je hoeft je positie niet rationeel te bewijzen, het gaat erom hoe je kunt leven met God. Ik raakte veel meer geboeid door vragen over wat het betekent wat heiligheid is of wat de kracht van Zijn Koninkrijk is."

SCHEPPING Op de valreep komt het gesprek nog op schepping en evolutie, ook thema's waar christenen graag posities innemen en daar bewijzen bij verzamelen. Kuiper benadrukt het grote mysterie van de schepping, wat mensen met het verstand nooit kunnen bevatten. ,,We kunnen op afstand zien hoe groots, complex en wonderbaarlijk de schepping is. God maakt Zich ermee bekend: 'Ik ben de Schepper van hemel en aarde en heb ook jou geschapen'. Ik vind het daarom heel plausibel om te geloven dat wat bestaat een bovernnatuurlijke oorsprong heeft. Er moet een God zijn die dit heeft voortgebracht. Ik vertrouw erop dat die Schepper zich kenbaar maakt in de Bijbel. Dat Hij alles heeft toebereid met grote zorg en orde. Zo heb ik Hem leren kennen, door Zijn zelfopenbaring serieus te nemen. lezen.Ook de Bijbel zelf is een kunstig boek, met grote diepte en verbluffende schoonheid en
complexiteit. Ook daarin overtuigt God mij. Het past té mooi bij elkaar. Te mooi zelfs voor ons om te bevatten en daarom vertrouw ik Hem. Hij is goedheid en liefde in zichzelf, maar drukt dat ook uit in onze wereld en in mensen. Tegenover het wonder van de liefde bestaat ook het raadsel van het kwaad, dat veel schade aan kan richten. Er is iets gebeurd buiten de schepping om. Hoe dat kwam, willen we graag weten, maar dat wordt ons niet verteld. Het kwaad is niet gelijkoorspronkelijk met de schepping. Dat heeft God ongelooflijk verdriet gedaan. Hij wilde een mooie wereld scheppen, maar het kwaad was ergens aanwezig en kreeg vat op de goede schepping. Daarom is het nodig om daar rekening mee te houden, voor elk mens. De politiek kan goede systemen bedenken, totdat blijkt dat mensen frauderen. Of je bemerkt hebzuchtige begeerten die we uiten in consumentengedrag. Dus kun je niet uitgaan van een mensbeeld zonder het kwaad. Dat kan ik niet oplossen, maar ik vertrouw erop dat God deze wereld liefheeft en naar een goed einde zal brengen. Na de zondvloed zal Hij de wereld niet meer vernietigen. De mens zal dat zelf doen. Wij graven ons eigen graf door ons gedrag. Daarom kan het zo hoogmoedig zijn als we God ter verantwoording roepen, want wij zijn zelf een grote partij in het kwaad."

Door Freek Wolff

Roel Kuiper
Foto: Roel Kuiper