Als burgemeester Van Dijk (64) komt aanrijden in Garderen, staat oud-voorzitter van de Tweede Kamer Verbeet (68) al hartelijk te zwaaien. Kort daarna volgen drie zoenen. ,,Ik doe dit niet bij elke burgemeester hoor”, lacht ze. ,,Maar bij hem durf ik het wel aan”, zegt ze terwijl ze Van Dijk op zijn schouder klopt.

Ze nemen plaats in de uitgebouwde serre bij het huis van Verbeet in het buitengebied van Garderen. Ze woont hier samen met haar echtgenoot, oud-staatssecretaris Wim Meijer, met wie ze in 2010 trouwde. Op de tafel liggen boeken over 4 en 5 mei en een fotogids.

BEPALEND ,,Ik realiseer mij nu nog beter dan vroeger hoe kort ik na de oorlog geboren ben”, geeft Verbeet als verklaring voor het voorzitterschap van het Nationaal Comité. ,,Ik ben echt een kind van de wederopbouw. De Tweede Wereldoorlog is zo bepalend geweest in het leven van mijn ouders, grootouders en hun vrienden. Ze zeiden zo vaak: ‘Dit mag nooit meer gebeuren’. Daar word je door gevormd. Dat geloof ik echt. Daarom vind ik het mooi om aan het Nationaal Comité 4 en 5 mei te zijn verbonden.”

De redactie selecteert, voor u, wekelijks een aantal belangrijke en spraakmakende verhalen uit de regio.

Van Dijk haakt daarop in. ,,Wanneer je de oorlog niet zelf hebt meegemaakt, dan heb je geen idee wat er is gebeurd. Het is verschrikkelijk geweest. Daar is geen twijfel over. Maar desondanks kun je je er geen voorstelling van maken. Gelukkig wonen we nu in een vrij land.” ,,Dat zijn verworvenheden waarvan ik hoop dat we die nog jaren mogen houden”, knikt Verbeet.

,,Absoluut”, zegt de burgemeester. ,,Als ik nu ook met mensen spreek die de oorlog hebben meegemaakt, dan zie je ze ineenkrimpen als ze erover vertellen. Die tijd roept angst, onzekerheid en afkeer op.” Verbeet: ,,Maar je ziet ook dat veel mensen er juist niet over vertellen”.

Tekst gaat verder onder de foto. 

DISTRIBUTIEKANTOOR Dat is iets waar Van Dijk over kan meepraten. Zijn vader werkte begin jaren veertig op een distributiekantoor en drukte voor het verzet bonnen achterover. De Duitse bezetter kwam daar achter en pakte hem op. ,,Hij is naar Kamp Amersfoort gestuurd, waarna hij radio’s moest maken in Hilversum.”

Zijn vader sprak echter nooit over die tijd. ,,Dat is een verdrongen verleden. Men kreeg toen geen hulp zoals psychische bijstand. Verdragen en verdringen; dat was de boodschap van toen. Soms werd hij badend in het zweet wakker. Dan beleefde hij de nare momenten weer. We wisten wat er aan de hand was, maar snappen? Nee, dat niet.”

LOKAAL ,,Gelukkig is deze tijd heel anders”, stelt Verbeet. ,,We wonen in een vrij land, waar we zelf de regering kunnen kiezen en zelfs mogen wegsturen. Ik hoop dat we dat altijd blijven houden.” Van Dijk: ,,Democratie is de mooiste vorm van vrijheid die ik ken. Dat je elkaars mening aanhoort, accepteert en erover praat”.

,,We mogen ook streng zijn op onze politici”, vervolgt Verbeet. ,,Dat is ook geweldig. Maar, wel met respect. Soms zijn mensen het niet met de politiek eens. Dat is prima, maar onthoud wel dat deze mensen zich inzetten voor ons fijne vaderland. Dat meen ik uit de grond van mijn hart. Ik heb twintig jaar in Den Haag rondgelopen en ik zag dat iedereen zo z’n best doet. En dat is ook zo in het lokale bestuur.”

,,Ja, we zijn verschillend”, gaat de burgemeester verder, ,,maar we moeten ons niet tegen elkaar afzetten omdat we een andere opvatting of mening hebben. En laten we elkaar ook vooral niet uitsluiten omdat we bijvoorbeeld een ander ras hebben. Niemand is superieur aan een ander. Echt niemand. Ik hoop van harte dat dat zo blijft. Ontmoet elkaar als je het ergens over oneens bent. Dat is democratie. Dat is vrijheid.”

MAALTIJDEN De twee kijken plotseling op. Een bonte specht heeft het vogelvoer in de Garderense tuin ontdekt. Ze genieten zichtbaar van het dier. De burgemeester gaat verder. ,,Gelukkig gebeurt het in de Barneveldse gemeenschap steeds meer dat mensen elkaar ontmoeten.” Verbeet: ,,Dat is goed zeg. Als Nationaal Comité hebben we dit jaar trouwens iets moois bedacht Asje: vrijheidsmaaltijden, dan kunnen mensen samen eten en elkaar ontmoeten. Dan spreek je een keer met heel andere mensen''.

,,Dat gaan we in Barneveld ook doen”, reageert Van Dijk enthousiast. ,,Rond de Oude Kerk. Ik hoop dan ook dat iedereen elkaar de hand schudt en spreekt.” Hij probeert ook op andere manieren het ‘mengen’ te bevorderen. ,,De gemeente promoot schooldebatten tussen verschillende scholen in Barneveld en organiseert bijvoorbeeld sportdagen.” Verbeet knikt instemmend. ,,Je ziet gewoon dat wanneer je even iets doorpraat, mensen zoveel gelijkenissen tonen. Dat is echt mooi om te zien.”

ANDERE OPVATTING ,,Dat probeer ik zelf ook te doen”, vervolgt ze. ,,Ik mocht een keer de preek van de leek verzorgen in de Singelkerk in Amsterdam. Ik ben niet christelijk, maar heb vanaf jongs af aan interesse getoond in de Bijbel. Ik koos voor het verhaal van de barmhartige Samaritaan. Ik stelde toen de vraag: waarom hielpen die anderen dan niet? In mijn opvatting: omdat ze toch te veel van hem verschilden. Ik vind dat heel treurig. Je hoeft niet allemaal hetzelfde te zijn of te worden, maar je moet elkaar wel helpen, verdragen, tolereren en respect hebben voor iemand die anders denkt.”

,,Mooi dat je dat gedaan hebt”, reageert Van Dijk. ,,De gemeente Barneveld bestaat uit overwegend christelijke inwoners, van wie sommigen vanuit hun geloofsovertuiging bijvoorbeeld tegen abortus of homoseksualiteit zijn. Er wonen hier ook mensen die daar anders over denken. Om te kunnen samenleven moet er ruimte zijn voor verschillende opvattingen. Nee, we zijn het niet altijd met elkaar eens, maar we weten wel dat we niet verder kunnen zonder wederzijdse tolerantie en onderling respect. Je kunt begrip tonen voor de andere mening zonder het eens te hoeven zijn. Daar moeten we moeite voor doen. Het gaat niet vanzelf, want je moet het ongemak dan in de ogen kijken. En toch gebeurt het hier. Dat is mooi. Daar wil ik de gemeenschap voor prijzen.”

Over Gerdi Verbeet
Gerdi Verbeet werd op 18 april 1951 geboren in Amsterdam, de stad waarin ze ook opgroeide. In de jaren tachtig is ze werkzaam geweest als lerares en later binnen het leerlingenstelsel. Vanaf 1994 tot 2001 was zij politiek adviseur van achtereenvolgens staatssecretaris Tineke Netelenbos (OCW) en PvdA-fractievoorzitter Ad Melkert. Van 2001 tot 2012 zetelde ze in de Tweede Kamer, waarvan ze sinds 2006 tot haar afscheid voorzitter was. Sindsdien vervult ze allerlei maatschappelijke functies, waaronder het voorzitterschap van het Nationaal Comité 4 en 5 mei.  Over een paar jaar wil ze zich meer toewijden aan praktisch vrijwilligerswerk.

PERSOONLIJKE VRIJHEID Het tweetal praat verder over wat vrijheid voor hen betekent. ,,Ik sprak met leerlingen van het ROC en zij vroegen mij: ‘Wat is voor u vrijheid mevrouw Verbeet?’ Dat vond ik een lastige vraag. Thuis vroeg ik aan Wim wat voor hem dan vrijheid is. ‘Voor mij is dat vrijheid van meningsuiting’, zei hij. Maar dat geldt niet voor mij. Wim is tachtig en heeft de oorlog nog meegemaakt, ik niet. Dus ik weet niet beter dan dat er vrijheid van meningsuiting is.

Voor mij is de vrijheid dan toch economische zelfstandigheid. Dat ik vrij ben in mijn doen en laten. Niet financieel afhankelijk ben. Ik heb ook altijd een plan B gehad, want ik had toch best ‘onzekere’ banen. Als dat onverwacht zou stoppen, zou ik beginnen met een eigen cateringsbedrijfje: ‘Lekker Thuis.’ Die mogelijkheid had ik.”

Ze noemt nog een voorbeeld: ,,Als mijn kleinkinderen dertien zijn, dan neem ik ze mee naar Parijs. Dan laat ik daar zien waar mijn ouders elkaar hebben ontmoet. Dat is ook de zelfstandigheid die ik als vrouw zelf heb. Die is er doordat vrouwen daarvoor gevochten hebben. Dat mogen we alleen maar vieren.”

OVERBRENGEN Van belang is de informatie aan de jongere generatie door te geven. ,,We moeten ervoor zorgen dat de bewustwording over wat vrijheid is altijd blijft leven”, stelt Verbeet. ,,En dat doe je door tastbare herinneringen in te brengen. Praat bijvoorbeeld met iemand die de vrijheid niet heeft meegemaakt of laat een tastbare herinnering zien.”

,,Zelf heb ik een sigarettenkoker van mijn vader uit het kamp”, vertelt de burgemeester. ,,Die heeft hij gemaakt van een stukje hout en een spijker. Meer had hij niet. Dit is zo’n mooie emotionele tastbare herinnering. Dat zijn de dingen die de gedachte levend houden.” Van Dijk is daarom van plan de koker aan Kamp Amersfoort te schenken. ,,Maar, het duurt nog wel even voor het zover is. Het is ieders plicht om de herinnering door te geven.”

Tekst gaat verder onder de foto. 

Verbeet pakt het fotoboek erbij. ,,De dodenherdenkingen in het land zijn momenten die op iedereen heel veel indruk maken.” Ze wijst naar zichzelf op de foto, achter koning Willem Alexander en koningin Máxima. Opeens moet ze lachen.

,,Zie je die keitjes en die afstapjes? De koning en koningin lopen zo hard. Ik moet dan echt oppassen waar ik loop, want het tempo zit er behoorlijk in. Het zijn natuurlijk lange mensen, die grote stappen maken. Ik ben niet zo lang en ben altijd bang dat ik val. Dat wil je op dat moment echt niet hebben.”

Van Dijk lacht mee. ,,Ik herken mij daar wel in”, stelt hij droogjes. In mijn vorige functie mocht ik de toenmalig prinses Máxima in Den Haag eens begeleiden en ik had echt moeite haar bij te houden op mijn ene been en prothese.”

TOEKOMST Of we altijd in vrijheid kunnen blijven wonen, weet het tweetal niet. ,,Dat is helaas niet te voorspellen. Ik ben van na de oorlog en hoop dat dat zo blijft”, stelt Van Dijk. ,,Gelukkig hebben we in Europa na de Tweede Wereldoorlog afgesproken dat we altijd met woorden vechten, in plaats van wapens. Altijd. Dat is heel belangrijk. Vergis je niet, dertig jaar geleden hadden we nog oorlogen in bijvoorbeeld Joegoslavië. En nu nog steeds in Irak. De inwoners van dat land leven niet in vrijheid.” Verbeet knikt instemmend. ,,Ik hoop van harte dat we als beschaving uiteindelijk allemaal in vrijheid en harmonie samenleven.”

,,Daarom moeten we de vrijheid ook vieren. Herdenken op 4 mei, vieren op 5 mei.” Van Dijk: ,,Het is als kop en munt, ze kunnen niet zonder elkaar.”

Het afscheid van de burgemeester is even hartelijk als zijn binnenkomst. Vanuit de deurpost zwaait Verbeet hem uit. ,,We spreken elkaar snel weer hé?” ,,Absoluut”, reageert de burgemeester. ,,Daar ga ik zeker vanuit.”

Door Rik Bronkhorst