De namiddagzon draait naar de westelijke kim en verdwijnt dan achter een wolkenveld. Langzaam begint de schemering in te vallen. En dan komen de vogels in beweging. Duiven en kraaien verzamelen zich in troepen van tientallen tot honderden en trekken van heinde en verre richting knooppunt Maanderbroek bij Ede.

Afstekend tegen de donkerder wordende hemel komen rond zonsondergang de eerste groepen aanvliegen; bij zwaar bewolkt weer wat vroeger, bij helder weer wat later. Sturende factor is de lichtintensiteit: als het donker wordt kunnen de vogels niet meer zien wat ze oppikken uit het weiland, de akker of de tuin waar ze voedsel aan het zoeken waren. Tijd om te gaan slapen. Er is echter één ding waar ze terdege rekening mee moeten houden.

VEILIGHEID Zwerm na zwerm komt aanvliegen, draait een paar rondjes en bij elke ronde laat een deel zich naar beneden vallen om neer te strijken in één van de kale bomen, totdat de hele groep is opgelost. De boomgroepen in het hart van het knooppunt, tussen de rijbanen, zijn het meest in trek. Hier komt geen mens, dus dat is veilig en precies dat is wat de vogels zoeken: veiligheid.

Na een aantal regendagen is de lucht grotendeels onbewolkt. De lichten van de auto’s branden al en dan flitst ook de straatverlichting langs de snelweg aan. Daar tussendoor en overal boven zwenken de vogelzwermen. De uitdaging: ze op de foto zetten. Maar hoe? Het mooiste zicht heb je vanaf de weg, maar een auto over een knooppunt sturen en tegelijk fotograferen is, ook al vanwege veiligheid, niet aan te bevelen. Gelukkig woont mijn broer Maarten in Veenendaal, dus in de buurt. En Maanderbroek heeft één groot voordeel: aan alle drie de kanten is een afslag vlakbij.

VOGELFESTIJN Terwijl Maarten de auto vanaf Veenendaal-Oost de A30 opdraait, ontvouwt zich het vogelfestijn op zijn indrukwekkendst. Aan weerskanten, maar vooral in de boomgroep in de binnenbocht, strijken de vogels - in stilte - bij tientallen neer. Houtduiven zijn het, aan de witte vleugelstrepen en nekband te herkennen zodra ze afsteken tegen een donkerder achtergrond. Forse beesten. Dan zijn we de bocht door en zitten we op de A30, richting Lunteren/Barneveld. Aan weerskanten vliegen zwermen vogels, steeds minder duiven en steeds meer kraaien - kauwen. Die blijken hun slaapplaats te kiezen in bomen net buiten het knooppunt. Ongetwijfeld druk roepend - ka-ka-ka -, maar dat is boven het verkeersgeraas niet te horen.

Meteen is er afslag Ede-industrieterrein, waar Maarten keert en nu de snelweg opdraait richting Ede-Stadspoort. Ook daarvandaan komen troepen aanvliegen. Bij de afrit draaien we weer om voor een laatste rondje. Half zes, midden in het spitsuur. Toch is het nog niet duidelijk: waarom trekken al die vogels hierheen?

LOGISCHE REDEN Met logisch redeneren is een goede verklaring te vinden. Stel je voor: je bent een duif, het wordt donker en je wilt gaan slapen. Op de grond blijven zitten is gevaarlijk, want dan heb je kans door een vos of een kat te grazen genomen te worden. Dus ga je hoog in een boom zitten.

Dat is echter evenmin zonder risico, want misschien klimt een marter in de boom of komt er een uil of een verlate havik langs. Daarom is het slim om met een grote groep te zijn: er hoeft maar één van je soortgenoten wakker te zijn en de rover zien naderen en de hele groep kan ontsnappen.

Op Maanderbroek lijken ze echter alleen in de winter zo massaal te komen slapen. Ook dat heeft een logische reden. In de zomer zit het blad aan de bomen en kunnen de vogels overal onzichtbaar slapen. In de winter voelen ze zich alleen veilig in naaldbomen of met een grote groep in loofbomen op een moeilijk bereikbare plek. Vooral de duiven. De kauwen zijn minder schuw - weerbaarder en minder smakelijk - en zijn tevreden met een boomgroepje aan de buitenkant.

Het wordt nu snel donkerder. De laatste groepen vallen in rond het knooppunt, om morgenvroeg ongetwijfeld opnieuw voor een indrukwekkend schouwspel te zorgen.

Door Kees van Reenen

Kees van Reenen
Foto: Kees van Reenen
Duiven en kauwen lijken niet gehinderd te worden door de windturbines bij knooppunt Maanderbroek.
Kees van Reenen
Foto: Kees van Reenen
Een kauw.
Kees van Reenen
Foto: Kees van Reenen
Een houtduif.