Het eerste deel van de tocht gaat door het donkere bos. In de verte roept een vogel. Verder is het stil, op een zacht suizen van de wind na. De ruim twintig paar ogen zijn inmiddels gewend aan het donker en volgen zonder veel moeite het bospad dat vanaf de parkeerplaats aan de Hoeverweg in Wekerom in de richting van de zandverstuiving loopt. Slechts af en toe, bij een plas of donker obstakel op het pad, flitst even een zaklamp aan. En dan gaat het weer verder door het donker.

Alhoewel… volledig donker is het niet. Door de nog kale bomen schemert de wolkenlucht, aan de bovenkant verlicht door de maan en van onder af door kunstlicht uit de bewoonde gebieden in de verte. Als het pad zandiger wordt, het geboomte ijler en de wind sterker en de wandelaars het open veld naderen, wordt de bron van het strooilicht pas goed duidelijk.

De redactie selecteert, voor u, wekelijks een aantal belangrijke en spraakmakende verhalen uit de regio.

Als de groep de bosrand achter zich heeft gelaten, houdt gids Keesjan Kleef halt. Zwijgend, om te luisteren naar natuurgeluiden. Dan wijst hij op de horizon, waar de wolken sterker oplichten. Daar, in het westen, ligt Lunteren. In het zuiden, waar de horizon grotendeels schuilgaat achter het bos, is vaag het lichtschijnsel te zien van Ede, in het noordwesten van Barneveld. Dan zet de groep zich weer in beweging, het stuifzand op, en even later is ook Wekerom, in het oosten, te lokaliseren. Het is duidelijk: de bewolking, waarachter de maan schuilgaat, maakt de nacht niet donkerder maar veeleer lichter sinds de bewoonde wereld allerwegen gemarkeerd wordt door kunstlicht.

DUISTERNIS Ondanks het late uur is zo een groot deel van het gebied te overzien. Het kale stuifzand licht bleek op in het donker. Plekken die begroeid zijn met mos vager en heidestruiken hullen zich geheel in duisternis. De geheimzinnige sfeer wordt versterkt als de gids vertelt over de mierenleeuw, die op het stuifzand mieren in de val lokt, en over nachtzwaluwen met hun vreemde nachtroep. Nu bevindt de nachtzwaluw zich nog in Afrika; in de zomer organiseert het Geldersch Landschap hier speciale excursies die met een beetje geluk een kennismaking met deze geheimzinnige vogel opleveren.

De bekendste specialiteit van het Wekeromse Zand vormen wel de moeflons, wilde schapen die bijdragen aan het open houden van het gebied. Nog wel, maar in de afgelopen maanden is al een paar keer het overblijfsel gevonden van een door een wolf verscheurde moeflon. Het blijft vooralsnog een raadsel hoe die rover de hoge afrastering of een wildrooster heeft kunnen passeren.

In de noordoosthoek van het gebied, weer onder de bomen, houdt Kleef halt bij een diepliggende poel. ,,Dit is het gebied van de zeven kolken. Hier liggen nu twee vennen, die gegraven zijn om de moeflons en reeën van water te voorzien. Af en toe moeten ze worden uitgediept om te voorkomen dat ze onder het zand verdwijnen. Ooit lagen hier zeven poelen. Er bestaat een gruwelijke legende over hoe die zouden zijn ontstaan.” Hij vertelt van een man die om beurten zijn zeven dochters vermoordde. Op elke plek waar een meisje vermoord werd, ontstond een kolk. Vervolgens werd de man krankzinnig, en in sommige nachten zou hier nog altijd zijn wanhoopskreet te horen zijn.

NIETS VERDACHTS De mensen luisteren, maar horen niets verdachts. Dan weer verder, het stuifzand over richting de westelijke bosrand. Eduard Barreveld, die de rij sluit en evenals Kleef vrijwillig educatief boswachter is bij het Geldersch Landschap, vertelt hoe het stuifzandgebied inkromp. Ooit ontstaan door overexploitatie van de woeste gronden was rond 1900 het hele honderd hectare grote gebied één zandwoestijn.

Door bosaanplant en dichtgroeien als gevolg van het wegvallen van plaggen en de toevoer van stikstof door de lucht was daar in 1960 nog maar tien procent van over. Nu wordt weer gewerkt aan herstel van het stuivende zand, een uniek leefgebied voor bijzondere planten en dieren. Zelfs in het donker is daarvan iets merkbaar.

Door Kees van Reenen

Kees van Reenen
Foto: Kees van Reenen
De bijna volle maan liet zich pas zien geruime tijd na de wandeling.
Kees van Reenen
Foto: Kees van Reenen
Op het Wekeromse Zand luisteren naar verhalen van de boswachter.