Bij Psychologiepraktijk van Buuren uiten mensen hun gevoelens ook op het speciale telefoonnummer 0900-0400635. ,,Mensen maken zich zorgen over hun ouders. Kinderen hebben die zelfde zorg om hun opa en oma", zegt Melissa van Buuren.

,,Zeker als zij op hoge leeftijd zijn en wat vatbaar zijn voor ziektes. Bovendien krijgen we vragen in de relatiesfeer, want mensen vinden het thuis een beetje spannend. De relatie komt soms onder druk te staan. De kinderen zitten ineens thuis en die moeten ze dan lesgeven. Dat loopt kan soepel gaan, maar soms ook niet. En dan kun je ineens tegen verschillende ideeën over de opvoeding aanlopen."

De redactie selecteert, voor u, wekelijks een aantal belangrijke en spraakmakende verhalen uit de regio.

BETROUWBAARHEID De psycholoog legt uit dat de angst veroorzaakt wordt door het onbekende, waar mensen stress van krijgen. Soms hebben mensen te maken met het vervallen van werk en maken ze zich zorgen over voldoende inkomsten. ,,Ondernemers wijzen op de vaste kosten die ze hebben, zoals de huur en het personeel, terwijl het werk soms stil ligt. Bovendien is de informatie die mensen kunnen vinden in de media heel divers en weleens onduidelijk. Er zijn zoveel meningen en er ontstaat weleens verwarring, ook omdat mensen op tv elkaar tegenspreken. Wie spreekt nu de waarheid? De betrouwbaarheid is moeilijk te verifiëren. Dat maakt het ingewikkeld."

De psycholoog vindt dat de angst niet overdreven moet worden, maar tegelijk wijst ze op de realiteit. Het wegdrukken hiervan vindt ze geen goed idee. Goede informatie krijgen, vindt Van Buuren cruciaal om de angst deels te beteugelen. ,,Dat is heel belangrijk. Luister naar instanties als het RIVM, waar we vertrouwen in mogen hebben. Zij hebben de beste informatie. We kunnen de angst niet wegnemen, maar we weten wel dat we ziek kunnen worden en dat je de kans op verspreiding kan verkleinen als je de adviezen goed opvolgt. Daar mogen we vanuit gaan. Het is belangrijk als mensen hun angsten uitspreken. Ook kinderen hoeven we daar niet voor te beschermen. Maar vervolgens moeten we ze wel serieus nemen, aandacht geven en realistisch zijn, in kindertaal. Er zijn, voor zover ik weet, in Nederland nog geen kinderen overleden."

MET ELKAAR PRATEN De psycholoog onderkent dat het niet eenvoudig is als de contacten met anderen minder worden, waardoor mensen teruggeworpen worden op zichzelf of op een kleine kring. ,,Dan voelen mensen zich eenzaam, zeker de wat oudere personen. Maar de realiteit is zo en dat verandert nog even niet. We moeten ons daarop instellen, en dan is de vraag wat iemand nodig heeft om dat een beetje beter te maken. Je kunt wachten totdat je kinderen of kleinkinderen bellen, maar je kunt ook zelf de telefoon oppakken. Dan kun je in elk geval met elkaar praten, ook al is dat op afstand."

Warme knuffels staan steeds meer in de koelkast, maar de psycholoog wijst erop dat vooral de behoefte aan verbinding met elkaar groot is. ,,Mensen willen voelen dat de ander er voor je is. Het is heel duidelijk dat een aantal knuffels nu even niet kan, maar dat wil niet zeggen dat je dan niet kunt laten voelen aan iemand dat je er voor hem of haar bent. Door te bellen of te appen kan dat ook. Ben je toegankelijk, ben je bereikbaar en betrokken? Daar moet je dan soms iets meer geduld voor opbrengen."

NIEUW RITME Het is volgens Van Buuren belangrijk dat ouders met kinderen thuis een plan voor de dag hebben. Niet voor de lange, maar voor de korte termijn. ,,Want er kan morgen weer iets veranderen, dus heeft het geen zin om weken vooruit te plannen. Op een bord kun je samen schrijven hoe de dag eruit ziet, met huiswerk maken, buiten spelen, lunchen en met opdrachten om in huis iets te doen. Maak samen het eten. Geef iedereen een taakje en een beetje verantwoordelijkheid in huis. Sommige ouders willen hun kinderen nu in een paar dagen bijspijkeren in de vakken waar ze op school moeite mee hebben, maar dat is natuurlijk onwaarschijnlijk. Deze dagen staan in het teken van in een nieuw ritme komen. Zorg ervoor dat je dit voor elkaar krijgt."

Naar buiten gaan voor een frisse neus vindt de psycholoog zeker van belang. Tegelijk raadt ze af om je er nu al zorgen over te maken dat dit straks misschien niet meer mogelijk is. ,,Dan belemmert je dat bij je beleving in het hier en nu. Ga nu dus gewoon lekker naar buiten, maar houd afstand van andere mensen. En je kunt ook even met je zoontje in de tuin een balletje trappen. Let vooral op de dingen die nog wel kunnen."

SPANNING MOET ERUIT Van Buuren herkent in deze tijd de tegenreactie van een groot aantal mensen dat kiest voor vrolijke actie, zoals zingen, dansen en (zwarte) humor, vaak via sociale media. ,,Je hebt altijd mensen die dingen voor elkaar willen krijgen en dit aanjagen, terwijl anderen zich daar helemaal van afsluiten. Als je daar energie van krijgt, doe dat gewoon. En als je voelt dat je hier aan mee wilt doen, laat je dan niet belemmeren door het idee dat je buurman of partner dat gek zou vinden. Geef uiting aan je gevoel. Als het Nederlands elftal goed voetbalt, wil iedereen in het oranje, waarom zou dit dan raar zijn? We geven uiting aan ons gevoel, want daar hebben we nu behoefte aan. We hebben mechanismes in ons lijf waarmee je om kunt gaan met stress en onzekerheid. Iedereen doet dat op een andere manier. De spanning moet er even uit."

Van Buuren heeft het idee dat de overheid erg haar best doet om voldoende en de juiste informatie te geven. ,,Daar is grote behoefte aan en voor zover ik kan inschatten, doet ze dat goed." In het algemeen adviseert Van Buuren iedereen om in deze tijd dicht bij jezelf te blijven. ,,Luister naar je gevoel en laat dat er gewoon zijn. Accepteer dat je af en toe blij bent en raar doet. Accepteer dat ook van de ander. Het is oké, we komen er echt wel doorheen!"

HET ONBEKENDE Bij Psychologenpraktijk Brouwer zijn nog geen aanmeldingen binnen van patiënten met het virus, verklaart Maartje Timmerman-van Kooten. ,,We zien wel dat sommige cliënten extra angst rapporteren. Angst dat ze Corona krijgen, dat kwetsbaren zullen overlijden en angst voor het onbekende. Wel hoor ik dat de telefoonlijnen van #niet alleen (onder andere PKN) en het Rode Kruis roodgloeiend staan. Veel mensen vragen om hulp, maar willen vooral ook hun zorg en verhaal kwijt."

Timmerman ervaart terughoudendheid bij zichzelf om een pasklaar antwoord te geven op de vraag wat dit met mensen doet. ,,Dit is zo'n unieke situatie. Wij hebben zelf vijf jaar met ons gezin in China gewoond en hebben nog steeds contact met vrienden en collega's daar. Ik weet dat het voor hen zeer heftig is geweest. Nu komt het leven daar weer langzaam op gang. Maar mensen hebben zich enorm geïsoleerd en eenzaam gevoeld. Ook hoorde je dat in gezinnen waar al zorgen en problemen waren op gebieden zoals opvoeding en relatie, de situatie er niet gemakkelijker op is geworden. Opeens zit je wekenlang met elkaar in hetzelfde huis. Ik denk dat iedereen zich daar wel een voorstelling van kan maken, dat zoiets niet bevorderlijk is."

NIET MAAKBAAR De ene persoon kan volgens Timmerman veel beter met onzekerheid en verandering omgaan dan de ander. ,,Als je erg van de structuur bent, zal het veel lastiger zijn om je aan te passen aan de huidige situatie, dan wanneer je over het algemeen makkelijk schakelt en open staat voor nieuwe ervaringen. Dat zelfde geldt voor stressgevoeligheid en angst. Daarin spelen zowel aanleg als omgeving en ervaringen een rol. Maar die gevoeligheid hoeft zeker niet het eindpunt te betekenen. Je kunt absoluut leren om bijvoorbeeld beter met veranderingen en onzekerheid om te gaan. De huidige situatie vraagt van iedereen om te leren los te laten. Ik denk dat het voor iedereen een uitdaging zal zijn. We leven immers in een tijd waarin we op de minuut leven, alles draait om efficiency. we lijken alles onder controle te hebben. De hele wereld is in de greep van een minuscuul virus en laat zien dat onze controle maar beperkt is en dat het leven niet maakbaar is."

In China zag Timmerman dat quarantaine tot veel eenzaamheid en depressie kan leiden, zeker als de situatie lang aanhoudt. ,,Maar dit hoeft niet per definitie. We leven wat dat betreft ook in een tijd van veel technologische mogelijkheden, waarin we bijvoorbeeld met vrienden en familie kunnen 'face-timen', waardoor we nauw verbonden kunnen blijven. En ook dit zal weer van persoon tot persoon verschillen. Als je goed alleen kunt zijn, zul je je minder snel eenzaam voelen. Maar voor sommige kwetsbare groepen is het heel wat. Ik hoop dat iedereen naar deze mensen omkijkt en ook creatief denkt. Wij hebben de opa van mijn man op zijn negenentachtigste nog geleerd te 'facetimen'. Ik vind het mooi om te zien dat heel veel mensen in onze samenleving omkijken naar elkaar en dat er goede initiatieven ontstaan."

GOEDE STRUCTUUR De psychologe denkt dat een volledige lockdown veel impact zal hebben op mentaal en fysiek welbevinden. Timmerman legt uit dat bewegen in de buitenlucht enorm belangrijk is voor de mentale en fysieke gezondheid. ,,Het helpt om je hoofd te legen en dingen weer in perspectief te zien. Zuurstof vult de longen en geeft energie, net zoals het licht. Ook voor kinderen is het een belangrijk middel om stoom af te blazen. Laten we hopen dat ook bij een volledige lockdown, wandelen en sporten net zoals in België, in de natuur gewoon mogelijk blijft."

Het advies is om in huis samen een goede structuur aan te houden. ,,Ga bijtijds naar bed, sta op een normale tijd op, zorg voor een goed en gezond eetpatroon en voor voldoende beweging in de natuur, zolang dit nog kan. Plan naast al verplichtingen ook voldoende ontspanning in en geniet van het goede. Tel je zegeningen elke dag. Bedenk elke dag een paar dingen waar je dankbaar voor bent, en spreek die naar elkaar uit."

Het is volgens Timmerman belangrijk om met kinderen in gesprek te blijven en daarin een balans te vinden. Om ze niet te overspoelen met informatie, maar ook niet weg te houden bij de realiteit. ,,Het is een zorgelijke situatie en het kan langer dan 6 april gaan duren. Wees daarin open, maar probeer ze op een natuurlijke manier te helpen om dingen in perspectief te plaatsen. Het schoolwerk vraagt veel van ouders. Ik zou vooral willen adviseren om er ontspannen mee om te gaan en binnen grenzen kinderen controle over hun agenda te geven. Betrek ze bij de planning en ga er niet te rigide mee om. Als je merkt dat kinderen behoefte hebben aan een extra pauze, maak dan een switch en vraag hoe lang ze nodig hebben en laat ze zelf een timer zetten. Kinderen voelen zich op die manier gehoord en ze zullen veel meer verantwoordelijkheid tonen. Met een dergelijke flexibele houding kun je heel wat conflicten en onnodige spanningen voorkomen."

UITLAATKLEP Mensen zoeken ook ontspanning en dat vindt Timmerman heel goed, refererend aan zingen en de humor die er ontstaat. ,,Het is een uitlaatklep voor gevoelens. Als het maar niet met ontkenning van de situatie en onverantwoord gedrag gepaard gaat. Zo hoor ik nog steeds mensen die de situatie bagatelliseren met 'een gewoon griepje' en afspreken in groepen. Grappen over de huidige situatie vind ik zeer ongepast en ongevoelig, als je bedenkt dat er wereldwijd zoveel mensen zijn die geliefden hebben verloren door deze ziekte en er zoveel hulpverleners werken in deze traumatische, uitputtende omstandigheden."

In het begin stoorde Timmerman zich aan de trage communicatie en langzame stappen van de overheid. ,,Hoe moeilijk ook, het is belangrijk dat er in dergelijke situaties duidelijk en eerlijk gecommuniceerd wordt en er geen voorbarige hoop wordt gegeven, zodat burgers realistische verwachtingen kunnen ontwikkelen. Dat helpt in een gezonde verwerking van de moeilijke situatie en het aanpassen van het gedrag. Ik ben blij dat de overheid nu wat voorzichtiger in haar uitspraken wordt en inziet dat de situatie ernstig is, al worden er nog steeds uitspraken gedaan die zo niet geuit kunnen worden, zoals dat de situatie in Italië hier niet op zal treden. Ik denk dat de 'gouden regel' bij slecht-nieuwsgesprekken ook in dergelijke situaties geldt: wees eerlijk en duidelijk en zeg geen dingen die je niet kunt beloven, maar richt je tegelijkertijd op datgene waar je nog wel invloed op hebt. Premier Rutte gaf in zijn toespraak een goede aanzet. De ernst van de situatie is goed overgekomen. Ook schepte deze directe communicatie vertrouwen in de stevige maatregelen die de overheid uiteindelijk genomen heeft."

De psychologe denkt dat het belangrijk is om enerzijds realistisch te zijn, maar anderzijds de ontwikkelingen in perspectief te plaatsen. ,,Zo heeft tachtig procent van de patiënten geen ernstige klachten. We hebben er als burger niet zoveel invloed op dat het virus er is en zich wereldwijd snel verspreidt. We hebben wel invloed op de manier waarop we ermee omgaan en waar we ons op focussen. Zo kan het ons helpen ons te richten op het feit dat de meerderheid zich goed herstelt, op de voorzorgsmaatregelen en zorg voor de kwetsbaren. Ook raad ik aan 'per dag' te leven en om niet te hoge eisen aan jezelf te stellen. Deze situatie vraagt veel van iedereen en gaat vooral nog veel vragen. Verwacht niet van jezelf dat je op alle fronten honderd procent functioneert. Iedereen zal er nu begrip voor hebben als je wat later op een e-mail reageert. Wees een beetje aardig en mild voor jezelf en elkaar." Ook Psychologenpraktijk Brouwer biedt online zorg.

Door Freek Wolff

 
Arjan van Bruggen
Foto: Arjan van Bruggen
Melissa van Buuren.