[p] 40/41
26 oktober 2021 om 10:29MACHTELOOS De wolvin heeft volgens de parkbeheerder inmiddels al tientallen moeflons gedood. Hij laat foto’s zien van aangevreten dieren. ,,De laatste kadavers dateren van afgelopen weekend.’’
Leidekker en zijn collega’s zien het met lede ogen aan - ,,dit doet pijn’’ -, maar staan machteloos, omdat de wolf een zwaar beschermde diersoort is en niet bejaagd, gevangen of verdreven mag worden.
Daarom is nu besloten de moeflons - normaal gesproken circa 220 - binnen een wolfwerend raster met stroomdraden te plaatsen. Omdat dit er in een relatief klein gebied eigenlijk te veel zijn en om het risico te spreiden, zoekt het park naar een plek in het buitenland om daar een deel van de kudde te plaatsen. ,,We weten nog niet waar, in ieder geval ergens waar geen wolf is of waar wat tegen de wolf gedaan kan worden’’, zegt Leidekker. Als de wolvin uit het park is - ,,die heeft ook niet het eeuwige leven’’ - keren de moeflons weer terug.
GROVE DEN De moeflons hebben volgens Leidekker een belangrijke rol bij de instandhouding van heidevelden, heischrale graslanden en vooral stuifzand. ,,Dit zijn allemaal voor de Veluwe kenmerkende landschappen die van belang zijn voor de veelal uiterst zeldzame biodiversiteit, de soortenrijkdom van planten en dieren.’’ De moeflon is bovendien de enige grazer die ,,in behoorlijke mate grove den eet’’, voegt hij toe. ,,Juist de grove den groeit snel en is daarmee een bedreiging van het open landschap. We hebben de moeflons en daarnaast vrijwilligers nodig om te voorkomen dat er bos ontstaat.’’
BEVER Leidekker erkent dat normaal gesproken elk jaar op moeflons wordt gejaagd om het gewenste aantal - zo’n 220 dieren - in stand te houden. ,,Dan stoppen de jagers met schieten, maar de wolf gaat door tot de laatste moeflon. Daarom willen wij hem koste wat kost uit ons park weren.’’
Hij wijst erop dat de bever op dezelfde lijst van beschermde soorten staat als de wolf. ,,Vanwege overlast zijn er dit jaar al negentig bevers doodgeschoten in Limburg. Voor de wolf kan dat bij problemen, zoals in ons park, toch ook gelden? Bovendien, overal in Europa worden wolven geschoten en weggevangen.’’
ONZE TUIN Om het verhaal weer breder te trekken, benadrukt Leidekker dat de wolf de zorgvuldig opgebouwde balans in het park verstoort. ,,Dat luistert heel nauw. De volledige focus op de wolf, wat nu gebeurt, leidt de aandacht af van andere natuurdoelen, zoals de bescherming van open landschappen en van zeldzame soorten als de kleine heivlinder, de blauwvleugelsprinkhaan en de kleine schorseneer, een plantje.’’
,,Nederland heeft bovendien van Europa de verplichting om de kwaliteit van deze landschappen in stand te houden en zelfs uit te breiden, dat is goed voor de biodiversiteit’’, vervolgt de parkbeheerder.
,,Als we die biodiversiteit met z’n allen zo belangrijk vinden, laat het dan over aan ons, de professionals. De Hoge Veluwe is particulier bezit, eigendom van een zelfstandige stichting. Dit is onze tuin, een zeer bijzondere tuin, en wij zoeken in het beheer continu naar balans tussen ingrijpen en de natuur zijn gang laten gaan. Maar ook naar balans tussen recreatie en draagkracht van de natuur. Dat doen we al decennia verrekte goed. Dit blijkt ook uit de BellEuropa Award die we eind 2017 hebben gewonnen, een Europese prijs voor het landgoed met de best beheerde biodiversiteit. Er zijn mensen die ons eigenzinnig noemen, maar het resultaat is ernaar.’’
WILDPASSAGE Voor de wolf is in het park sowieso geen plek, daarover is Leidekker duidelijk. De Hoge Veluwe heeft mede daarom sinds midden 2019 wildpassages naar natuurgebied Planken Wambuis en het Deelerwoud afgesloten. Daar is vanuit natuurorganisaties veel kritiek op, omdat dit de migratie van wild op een deel van de Veluwe blokkeert en daarmee in strijd is met het provinciale faunabeleid.
Maar volgens Leidekker is de afsluiting wél in overeenstemming met de afspraken die met de provincie Gelderland zijn gemaakt. ,,Wij hebben hekken geplaatst, omdat er te veel herten binnenkwamen vanuit het Deelerwoud en ook om de wolf tegen te houden. In afwachting van solide afspraken met de provincie over de grote instroom van herten en over gecontroleerd beheer van wolven. Dus met de mogelijkheid om bij overlast een wolf te doden.’’
WOLF OP TIEN METER Leidekker gaat nog een stap verder en zegt dat ‘postzegel’ Nederland niet vergeleken kan worden, zoals soms wordt gedaan, met natuurlijke processen in bijvoorbeeld het Amazonegebied, het Yellowstone-park of Siberië. ,,Wees realistisch in een land met zeventien miljoen inwoners en een enorm dicht wegennetwerk. Ik vind de wolf een fantastisch dier, maar Nederland is qua ruimtelijke ordening te klein, de wolf past hier niet. Voorstanders zeggen dat een wolf bang is voor mensen, maar een bezoeker van ons park heeft de wolvin eerder deze maand op ongeveer tien meter afstand gefotografeerd, vlakbij de ingang Hoenderloo. Bang wordt een wolf pas als hij wordt bejaagd. Het zijn net honden, ze wennen snel aan de situatie waarin ze leven. Beseffen we wel waar we mee bezig zijn?’’
De schaapherder
‘Als wolf overdag aanvalt, is het einde kudde’
,,Dat wordt wat met die wolven’’, verzucht herder Aart van den Brandhof op de Eder Heide, terwijl een kudde schapen vlakbij hem rustig loopt te grazen. Twee honden, border collie Buck en Hollandse herder Max, houden een oogje in het zeil.
Het is op deze woensdagmorgen nog geen week geleden dat een schaap op de heide bij Elspeet overdag - donderdagmorgen 7 oktober rond negen uur om precies te zijn - werd aangevallen en gedood door een wolf.
Op de website van de Werkgroep Wolf Nederland schrijft herder en ooggetuige Marc Baars dat de aanslag op het ene schaap ,,met militaire precisie werd uitgevoerd’’. ,,Als ik niet op een hogere plek gestaan en niet net in de juiste richting gekeken, dan had ik er door het hoge gras misschien niet eens iets van gemerkt’’, aldus Baars. Volgens hem waren er bij de aanval drie wolven betrokken.
,,Dat gaat hier binnen afzienbare tijd ook gebeuren’’, voorspelt Van den Brandhof. ,,Toen de eerste wolven zich een paar jaar geleden op de Noord-Veluwe vestigden, dacht ik: ‘Dat zal wel loslopen’. Maar als je nu al hoort dat ze op klaarlichte dag toeslaan, gaat het snel. Dan ga je er toch anders instaan. Er komen steeds meer wolven. Als ze ook overdag de loop erin krijgen, begin je er niets tegen. Dan is het einde kudde.’’
RUSTGEBIED Aart van den Brandhof is herder van een kudde met 275 ooien, waarvoor op de Eder Heide twee kooien staan. Broer Henk verzorgt een schaapskudde met bijna 160 dieren, die een kooi hebben op de Ginkelse Heide. De twee kuddes zijn eigendom van de Stichting Edese Schaapskudde.
De stichting heeft al wolfwerende rasters - voorzien van stroomdraden - geplaatst rond de buitenverblijven bij de kooien en ook bij de vier buitenkralen in natuurgebied Planken Wambuis tussen Ede en Otterlo.
,,Eén bij Mossel, één bij Oud Reemst, één bij Nieuw Reemst en één in het rustgebied voor wild’’, licht Van den Brandhof toe. In het rustgebied van Planken Wambuis zag hij in mei dit jaar voor het eerst een wolf, daarna niet meer. Maar er lopen er in deze omgeving momenteel zeker een stuk of vier, blijkt uit monitoring van terreineigenaar Natuurmonumenten.
BRUTALER De herder pakt zijn telefoon en laat een foto zien van een wolf, gemaakt op zaterdagavond 9 oktober. ,,Ik kreeg de foto doorgestuurd. Dit is bij het hek langs de provinciale weg tussen Otterlo en Harskamp. De wolf wordt steeds vaker gezien en niet alleen in het bos.’’ Rasters met elektriciteitsdraden blijken tot dusver een probaat middel om wolven tijdens de nacht bij de schapen weg te houden. ,,Op camerabeelden zien we dat de wolf tot vlakbij het hek komt, maar niet verder’’, vertelt Van den Brandhof.
Zijn grote zorg voor de nabije toekomst is dat de wolven overdag brutaler worden, zeker als ze met meer exemplaren een roedel vormen. ,,Dan moeten we misschien in bepaalde gebieden stoppen met begrazen, omdat het te gevaarlijk wordt. Maar dat betekent voor ons verlies aan inkomsten, waarmee het voortbestaan van de kuddes in gevaar komt. Ik ben niet angstig, maar kijk wel realistisch vooruit.’’
LEUREN Gebruik van gastoeters om wolven met veel lawaai af te schrikken heeft volgens de Edenaar geen zin. ,,De wolven zijn in deze omgeving al gewend aan schietoefeningen en helikopters van Defensie, dat is veel meer herrie.’’
Inzet van kuddebeschermingshonden, zoals Staatsbosbeheer dat doet op de Hoog Buurlose Heide bij Radio Kootwijk, is voor Van den Brandhof ook geen optie. ,,Ik ken die honden, dat worden halve leeuwen als ze de kudde moeten beschermen. In bijvoorbeeld afgelegen gebieden in Oost-Europa is dat geen probleem, daar komen weinig mensen en hebben ze alle ruimte. Onze kuddes hebben ook een recreatieve functie. Er komen geregeld wandelaars langs, dus je moet de honden overdag aan de lijn houden. Dan loop je de hele dag met ze te leuren. En als ze toevallig een keer een loslopende hond van een wandelaar pakken, zijn de rapen gaar.’’
EXTRA SLOT OP DE DEUR ,,Van den Brandhof moet echt een keer bij ons komen kijken’’, reageert boswachter Laurens Jansen van Staatsbosbeheer. Bijna een jaar geleden startte herder Wilfried Buitink, die in dienst is bij Staatsbosbeheer, met de inzet van enkele Karpatische herdershonden uit Roemenië voor de kudde van Hoog Buurlo met in totaal ongeveer 280 schapen en geiten.
,,We hebben schaapskooien, maar ook nachtrasters met stroomdraden op de heide. Dat werkt uitstekend, maar dit systeem is ook kwetsbaar. De elektriciteit kan uitvallen of een wild zwijn rent er doorheen’’, licht Jansen toe. ,,De kuddebeschermingshonden zijn een extra slot op de deur voor de wolf, die wat ons betreft welkom is op de Veluwe. De wolf vindt hier rust, ruimte én veel voedsel in de vorm van wilde dieren. Schapen zijn een makkelijke prooi, daarom nemen we maatregelen om ze te beschermen.’’
HONDEN KORT HOUDEN De Karpatische herdershonden waren de eerste maanden altijd in gezelschap van de herder, maar zijn inmiddels 24 uur per dag bij de kudde, ‘s nachts zonder de herder. ,,Hun geblaf is al voldoende om wolven op afstand te houden’’, zegt de boswachter. Voor wandelaars met een hond is het nog belangrijker dat ze hun huisdier aan de lijn houden, vertelt Jansen. ,,Dat staat ook op de informatieborden. En bij een lange lijn moeten mensen de hond kort houden als ze de schapen naderen, want de Karpatische herders zien een hond als indringer. Het zijn geen honden om te aaien, dus we vragen mensen om afstand te houden.’’
HARD WERKEN Midden op de Hoog Buurlose Heide klinkt een zware blaf als de Karpatische herdershonden Nora en Ravi een bezoeker dichterbij de kudde zien komen. ,,Dat is een signaleringsblaf’’, vertelt herder Jeroen Huiskamp even later. ,,Als het gevaar afneemt, worden ze vanzelf rustiger.’’ Huiskamp is zzp’er en vervangt vaste herder Wilfried Buitink tijdens diens vakantie. De kuddebeschermingshonden houdt hij nu aan de lijn, omdat er vanaf deze plek geen goed zicht is op wandelaars met een hond.
De herder is blij met de grote herdershonden als bescherming tegen de wolf. ,,Maar het is niet iets wat je van de ene op de andere dag kunt introduceren. Het is hard werken en het kost tijd om de honden te laten wennen aan de herder, de schapen, de geiten, de andere honden en recreanten. Tegelijk moeten ze waakzaam genoeg zijn om wolven op afstand te houden. We hebben al flinke stappen gemaakt, maar het blijft een continu leerproces.’’
Rasters met stroomdraden in combinatie met kuddebeschermingshonden zijn tot nu toe succesvol gebleken om de wolf bij de schapen van Hoog Buurlo weg te houden. ,,Maar de wolf is intelligent en de natuur is een dynamisch spel. Wat ik nu vertel, kan morgen anders zijn’’, besluit Huiskamp met een veelzeggende glimlach.
[Wilt u reageren of uw mening over de wolf delen, mail naar barneveldsekrant@bdu.nl met vermelding van naam, adres, woonplaats en telefoonnummer.
