[De wolf,] het schaap en de moeflon
26 oktober 2021 om 10:28De boswachter
‘We moeten leren leven met de wolf’
,,Ik snap niet dat iemand in staat is zo’n prachtig en beschermd dier zo af te schieten’’, zegt boswachter Frank Theunissen in de werkschuur Oud Reemst van Natuurmonumenten. Het gebouw ligt aan de rand van natuurgebied Planken Wambuis tussen Otterlo en Ede.
Het is donderdagmorgen 14 oktober. De dag ervoor is bekend gemaakt dat de vrijdag
1 oktober langs het spoor bij Stroe gevonden dode wolf is doodgeschoten. ,,Dat moet een persoon zijn geweest die een grote hekel aan wolven heeft’’, constateert Theunissen ogenschijnlijk nuchter.
De wolf, een mannetje, had zijn territorium op de Zuidwest-Veluwe met als ‘uitvalsbasis’ het rustgebied voor wild van Planken Wambuis, niet ver van Oud Reemst.
DROLLEN EN CAMERA’S Theunissen houdt zich al sinds mei vorig jaar bezig met monitoring van wolven op de Zuidwest-Veluwe, een gebied van ruim zestig vierkante kilometer. Hij doet dat via sporenonderzoek, DNA van drollen en wildcamera’s. Het in maart dit jaar officieel door de provincie aangewezen leefgebied van de wolf op de Zuidwest-Veluwe ligt grotendeels in de gemeente Ede, maar ook op grondgebied van Renkum en Barneveld (onder meer bij Kootwijk, Stroe en Garderen).
BEVRUCHT In mei 2020 werden de eerste pootafdrukken gezien van een wolf in deze omgeving. Een maand later bleek op camerabeelden dat het om een jonge vrouwtjeswolf ging, een pup van het eerste nest in 2019 van de roedel op de Noord-Veluwe.
Het was deze wolf die zaterdagmorgen 6 maart op de Oude Rijksweg N224 tussen Ede en Arnhem werd doodgereden. Later bleek uit sectie dat de wolvin bevrucht was door een mannetjeswolf, die sinds december vorig jaar in het gebied was waargenomen. ,,Men dacht dat de reu daarna zou wegtrekken, maar hij bleef op de Zuidwest-Veluwe en is nu dus helaas doodgeschoten’’, zegt Theunissen.
AANZUIGENDE WERKING ,,Een zinloze actie’’, stelt de boswachter. ,,Het mannetje had hier zijn territorium, dat komt nu vrij. De rust en orde zijn verdwenen en dat heeft een aanzuigende werking op zwervende wolven. Hun aantal zal dus toenemen. Zo creëer je onrust en meer loopbewegingen. Met doodschieten van wolven los je niets op. Er zullen individuele wolven sneuvelen, maar de soort is niet tegen te houden.’’
VIJF WOLVEN Theunissen, die voor Natuurmonumenten een aantal wolvenblogs heeft geschreven over zijn ervaringen, heeft zelf tot dusver nooit een wolf in het echt gezien. ,,Ik ben daar ook niet op uit en vermijd zoveel mogelijk de rustgebieden om de wolf niet te verstoren.’’
Via de wildcamera’s krijgt hij wel een fascinerend inkijkje in het leven van de wolf. ‘Kijk en verbaas je’, is zijn motto. Sinds de dood van de wolvin in maart heeft hij bijvoorbeeld vijf verschillende wolven in beeld gehad, inclusief het nu doodgeschoten mannetje. Dit kan betekenen dat er nu nog minstens vier in het gebied rondlopen. Theunissen lacht: ,,Er zijn er meer dan je denkt. Dit zijn alleen de wolven die we hebben waargenomen op camera. Hoeveel er op dit moment precies lopen op de Zuidwest-Veluwe weet ik echt niet.’’
AANVAL OP EDELHERT De boswachter wil ermee zeggen dat de wolf gewoon zijn gang gaat. ,,De territoria op de Veluwe zijn nog niet bepaald, dat blijft de komende jaren reuring geven, totdat de gebieden zijn verdeeld. De wolven bepalen waar ze kunnen leven en de mens bepaalt hoeveel ruimte we hen geven.’’
De meest opmerkelijke beelden die hij tot nu toe zag, waren van de succesvolle aanval van een wolf in september op een vierjarig edelhert. Het filmpje deelde Theunissen via zijn blog. ,,Het hert verdedigde zich bij een waterplas met zijn gewei, maar het lukte de wolf toch om van onderaf in de keel te bijten. Het leerde mij dat een wolf dus ook alleen op een volwassen edelhert jaagt. En dat andere dieren, onder meer aaseters als zwijnen en vossen, profiteren van de aanwezigheid van wolven. Toen ik de camera controleerde, was het hert al compleet opgegeten.’’
HERTENKALFJES In het radioprogramma Vroege Vogels van BNNVARA vertelde Theunissen eerder deze maand dat aan het begin van de zomer het grootste deel van de hertenkalfjes op de Zuidwest-Veluwe bleek te zijn verdwenen.
,,We vermoeden dat ze zijn opgegeten door de wolven die hier leven’’, zei Theunissen. Hij vindt het niet alarmerend, licht hij toe in de werkschuur Oud Reemst. ,,De hindes krijgen ineens te maken met de wolf, daar hebben ze nog geen oplossing voor bedacht. Daar vindt de natuur echt wel iets op, de tijd zal het leren. Kijk naar andere landen in Europa waar herten leven, die zijn er nog steeds ondanks de wolven.’’
Wel heeft Natuurmonumenten samen met terreinbeheer van de gemeente Ede afgesproken dat er dit seizoen niet wordt geschoten op hertenkalveren en hindes. Normaal gebeurde dit wel volgens richtlijnen van het Faunabeheerplan van de provincie. ,,Nu zijn de meeste kalfjes allang opgegeten, dus is dat niet nodig. We zijn ook terughoudend met de jacht op biggen van wilde zwijnen. Er is wel afschot van geweidragers (edelherten) en volwassen wilde zwijnen. Om ervoor te zorgen dat er niet te veel dieren komen.’’
WILDVIADUCT Een mogelijk probleem voor de noodzakelijke natuurlijke aanwas van herten op de Zuidwest-Veluwe is volgens Theunissen de afsluiting door nationaal park De Hoge Veluwe van wildviaduct Oud Reemst tussen Planken Wambuis en het park, sinds midden 2019.
Het park doet dit om de wolf te weren, zegt de boswachter. ,,Wij zijn daar niet blij mee, want we zijn op deze manier afgesloten van de rest van de Veluwe. De bal ligt nu bij de provincie, die is verantwoordelijk voor het goed functioneren van het wildviaduct.’’
NIEUWE NORMAAL De boswachter wijst er daarnaast op dat met name zwervende wolven niet alleen in bossen lopen, maar ook op het platteland, waaronder het uitgestrekte buitengebied van Ede en Barneveld.
,,Daar leven duizenden reeën, maar er lopen natuurlijk ook schapen, geiten en kippen. Vee dat niet is beschermd, vormt een makkelijke prooi. Mensen moeten beseffen dat de wolf een beschermd dier is en dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van hun huisdieren. Alles waar de wolf bij kan, ook veulens, kalveren en pony’s, moet je beschermen. Net zoals je kippen beschermt tegen een vos. Dat moet het nieuwe normaal worden.’’
Natuurmonumenten pleit daarom voor ruimhartige verstrekking van subsidie voor wolfwerende rasters met stroomdraden, vervolgt hij. ,,En ook subsidie voor bijvoorbeeld speciale honden om schaapskuddes te beschermen. Niet alleen in de aangewezen leefgebieden voor wolven, maar ook daarbuiten.’’
NOOIT MEER WEG Theunissen verwacht dat de wolvenpopulatie in ons land zichzelf op den duur zal reguleren. ,,De wolven bepalen waar de territoria komen als er voldoende rust, voedsel en water is. Als de territoria zijn verdeeld en er zijn te veel wolven, gaan ze dood door voedselgebrek of interne conflicten of ze trekken weg.’’
,,Vergeet niet dat in ons land jaarlijks vele duizenden herten, reeën en zwijnen worden afgeschoten. En dan zou er geen plek zijn voor de wolf? Dat is te gek voor woorden. De wolf is er, hij is beschermd en laat ons zien dat er voldoende ruimte is’’, betoogt de boswachter. ,,Het is een prachtdier waar we blij mee moeten zijn in dit land. Ze gaan hier nooit meer weg, we moeten met ze leren leven. En dat doe je niet door ze dood te schieten.’’
De parkbeheerder
‘Nederland is te klein, de wolf past hier niet’
,,We zijn het drukst bevolkte land van Europa en we hebben misschien wel de dichtste infrastructuur ter wereld. In dit land is volgens ons geen plek voor de wolf.’’
Jakob Leidekker, hoofd bedrijfsvoering van Het Nationale Park De Hoge Veluwe, zegt het met enige stemverheffing in zijn kantoor tussen Otterlo en Hoenderloo. Met de aanwezigheid van een wolf in het park lijkt hij voor eigen parochie te preken, maar Leidekker ontkent dat met grote stelligheid.
,,Je moet niet alleen focussen op de wolf en ook niet alleen naar de moeflon kijken, het gaat om het totale plaatje. Wat is nu eigenlijk natuur in Nederland en hoe gaan we daarmee om? Het beheren van een gebied zoals dit nationale park is meer dan alleen één doelstelling. De onderlinge afstemming van belangen voor onder meer planten, dieren, het landschap en de bezoekers komt redelijk precies.’’
MOEFLONS Het is dinsdag 19 oktober en Leidekker heeft vandaag naar buiten gebracht dat het nationale park noodgedwongen maatregelen neemt om de kudde moeflons te beschermen. De wilde schapen, oorspronkelijk afkomstig van Corsica en Sardinië en precies honderd jaar geleden geïntroduceerd door Anton Kröller, worden bedreigd door een wolvin. Het dier is volgens de parkbeheerder een paar maanden geleden door een gat in het hek binnengekomen.
Dat gat was er met opzet in geknipt, zegt Leidekker. ,,We hebben de controle van de hekken sindsdien opgevoerd. Ons park is 5.400 hectare, dat kost ons elke dag zes tot zeven uur. Een man en vrouw uit de gemeente Ede zijn een tijdje terug op heterdaad betrapt. Het onderzoek door de politie is nog niet afgerond, ik ben zeer benieuwd naar hun verhaal.’’
p 42/43
