Nieuwkomersschool de Schakel: ‘Mooi als muren afbrokkelen’

22 mei 2022 om 08:30 Onderwijs

EDERVEEN ,,Het liefst hebben we veel nationaliteiten in één klas. Dat maakt dat kinderen onderling Nederlands praten. Zo leren ze het snelste!” Eline van Haarlem is sinds december 2021 waarnemend directeur van Nieuwkomersschool De Schakel. De vestiging in Ederveen biedt onderdak aan Oekraïense kinderen die zijn gevlucht voor de oorlog.

De nieuwkomersschool in Ede is in oktober 2010 opgericht om gedurende één jaar (max. twee) onder andere een intensief woordenschatprogramma aan te bieden. Uiteraard is er ook aandacht voor de sociaal- emotionele ontwikkeling van de leerlingen binnen een nieuwe cultuur: de Nederlandse. Op de Oranjelaan in Ede zitten ruim 70 kinderen van allerlei nationaliteiten. Daar was echter geen plaats om de 100 kinderen uit Oekraïne onder te brengen. Vandaar dat is uitgeweken naar voormalige Calvijnschool in Ederveen. Dagelijks komen de leerlingen in de leeftijd van 4 t/m 12 jaar met de bus uit de opvang in Harskamp. Van Haarlem: ,,Niet veel mensen weten dat het grootste deel van de kinderen is ondergebracht in gastgezinnen.”

Brengen van structuur geeft rust in het hoofd

PRIMAIRE VOERTAAL Begin april zijn de lessen in Ederveen begonnen met 50 leerlingen. De eerste drie weken is besteed aan het leren kennen van elkaar, het tot rust komen en het brengen van structuur in de dag. De juf en meester moeten zich wel manifesteren voor de klas aangezien de kinderen onderling Oekraïens praten. Ze voelen niet de noodzaak om Nederlands te leren. Daarbij komt dat de meesten het idee hebben dat ze tijdelijk in Nederland zullen verblijven, dat ze op korte termijn weer terug naar Oekraïne gaan. ,,De hoop om na een maand weer terug te keren is inmiddels vervlogen.” Op het primair onderwijs is gekozen voor het voeren van de Nederlandse taal, samen met het LOWAN (ondersteuning onderwijs nieuwkomers) en ministerie van OCW. Na een jaar komen de kinderen dan in het regulier onderwijs, tussen de Nederlanders. ,,Het is onmogelijk om te zeggen hoe lang ze hier nog zijn, dan is het goed om alvast vooruit te kijken.”

PERSONEEL Het lerarentekort is op lokaal niveau niet anders dan de landelijke tendens. Nieuwkomersonderwijs vraagt een specialisatie. Van Haarlem: ,,Alle docenten op deze school hebben ervaring in lesgeven, maar niet met het onderwijzen aan nieuwkomers. Die eis hebben we moeten laten vallen.” Tot de zomervakantie is de school in ieder geval verzekerd van leraren die al met pensioen waren, die elders parttime werken en herinstromers. De taal maakt het lesgeven lastig. Vaste gewoontes en routines kunnen overboord. ,,Een meningsverschil kun je normaal gesproken in de kiem smoren met een grapje of het doen van een spelletje. De humor is anders in elke cultuur en voordat je het spelletje hebt uitgelegd is de aandacht alweer weg.” De klassen zijn kleiner om iedereen individueel aandacht te kunnen geven. De uitkomst van een rekensom is dan wel hetzelfde in Oekraïens en Nederlands, de uitleg kan dan net zo goed Chinees zijn. Dan heb je ook het niveauverschil, je clustert op niveau, niet op leeftijd. Als docent moet je wel al die niveaus kunnen bedienen.”

Kinderen kunnen bozig reageren vanwege een trauma

GEEN THERAPEUTEN Van Haarlem heeft tien jaar geleden de overstap naar onderwijs gemaakt en nooit spijt gehad. Als leerkracht haalde ze energie uit het verder helpen van leerlingen, als schoolleider uit het ondersteunen van leerkrachten. Veel kinderen hebben op stel en sprong het land moeten verlaten, met achterlating van familie en vrienden. ,,Iedereen begrijpt dat dit heftig is. We zijn geen therapeuten. Kinderen kunnen bozig reageren en een muur om zich heen bouwen. Het mooiste aan dit werk is dat je die muur langzaam ziet afbrokkelen. Dat ze na een jaar het moeilijk vinden om afscheid te nemen van de school en van ons.”

WITTEBROODSWEKEN Hoe het na de zomervakantie gaat, weet nog niemand. Van Haarlem houdt er rekening mee dat de lessen voortgezet zullen worden. ,,Een van mijn collega’s zei pas dat de wittebroodsweken voorbij zijn. We moeten verder gaan plannen.” De intenties zijn goed van alle betrokkenen, met man en macht is gezorgd dat het onderwijs opgestart kon worden. Voorkomen van uitval van leerkrachten kent prioriteit. Dat laat onverlet dat het onderkomen nog wat te wensen overlaat. De leveringstermijn van digiborden is twee maanden tot die tijd wordt old skool gewerkt. Met de enige regenbui van de afgelopen week blijkt het dak te lekken, kunnen de docenten koffie halen bij het opstarten van de laptops en blijft het alarm staan knipperen. Van Haarlem laat zich hierdoor niet kisten: ,,Mijn oude beroep van facilitair manager komt goed van pas!”

Door Diana Kervel