Connexxion: ‘Nieuwe aanbesteding Valleilijn biedt kansen, maar legt óók beperkingen op’

29 maart 2022 om 11:26 Verkeer en vervoer

BARNEVELD/EDE Met de komende aanbesteding voor het vervoer op de Valleilijn, is het de vraag welke vervoerder het is die het treinvervoer gaat verzorgen. Het nieuwe ‘kostencontract’ waar de provincie Gelderland nu mee komt, biedt kansen voor vervoerders, maar legt óók belemmeringen op voor ondernemers. ,,Tegelijkertijd blijft het lastig inschatten hoe lang de ‘postcorona-periode’ blijft duren.’’

Dat zegt manager Coen Storm van Connexxion, de vervoerder die sinds 2006 het treinverkeer op de Valleilijn tussen Amersfoort, Barneveld en Ede exploiteert. Vorige week kwam de provincie naar buiten met het plan voor een zogeheten kostencontract voor het spoor, een nieuw aanbestedingsplan voor de periode 2023-2036. Kort door de bocht komt het erop neer dat de provincie de vervoerder op deze lijn een vast bedrag betaalt voor het vervoer. Alle risico’s liggen bij de provincie, dus ook een eventueel expoitatietekort door tegenvallende kaartverkoop. Om dat verlies op te vangen, reserveert de provincie een extra kostenpost van ongeveer twee miljoen euro per jaar.

MISLUKTE AANBESTEDING Het nieuwe contract, waarvoor de voorbereidingen op de aanbesteding nu gestart zijn, is een direct resultaat van de eerder mislukte aanbesteding voor de Valleilijn. In 2020 schreef geen enkele vervoerder zich in voor een reguliere aanbestedingsronde voor een periode van 2022 tot 2037 (vijftien jaar), omdat vervoerders zich door de coronacrisis geen risico’s op verliezen door teruglopende reizigersaantallen kunnen permitteren. Wat volgde was een noodconcessie voor Connexxion voor een periode van twee jaar. Die concessie loopt eind volgend jaar af.

Om voor de periode na 2023 nieuwe afspraken te maken, terwijl vervoerders verwachten nog jaren last te hebben van het ‘postcorona-effect’, bestaande uit stijgende kosten en onzekerheid over de reizigersopbrengsten, komt Gelderland nu dus met het kostencontract, waarmee de huidige dienstregeling in stand gehouden moet worden. In het nieuwe contract is geen ruimte om ritten te schrappen; de nieuwe vervoerder moet verplicht het bestaande materieel overnemen en voor de overname van personeel zijn wettelijke afspraken.

GROTE KEERZIJDE Storm: ,,Het nieuwe contract klinkt in eerste instantie misschien goed, omdat je de risico’s niet op je hoeft te nemen. En in een tijd dat het lastig te voorspellen is hoe het treinverkeer zich ontwikkelt, is dat een grote zorg minder.’’ Toch gaat bij Connexxion nog niet de vlag uit. ,,Want er zit aan zo’n contract ook een grote keerzijde’’, legt de manager uit. ,,Wat namelijk dan verdwijnt, is het ondernemerschap van de vervoerder. Verliezen zijn immers voor rekening van de provincie, maar winsten dus ook. Dus dan is het de grote vraag of een vervoerder gemakkelijk kan schakelen om de dienstverlening te verbeteren, immers de opdrachtgever bepaalt wat er gebeurt. Met andere woorden, zo’n contract vraagt om een andere manier van werken, met minder ondernemerschap. Het verleidt minder om te zoeken naar innovaties en nieuwe uitdagingen, en het maakt het werk van de vervoerder minder flexibel.’’

Storm verwacht desondanks dat Connexxion zich wel zal inschrijven voor de nieuwe concessie voor de Valleilijn. ,,Ten eerste omdat we al vijftien jaar laten zien dat we een goed product leveren. Ten tweede omdat we als team trots zijn op de Valleilijn. Hoe we inschrijven, hangt af van verschillende factoren. Zo is voor ons van belang te weten welke voorwaarden bij de concessie horen en welk pakket van eisen. Maar het hangt ook af van onder meer de financiële randvoorwaarden.’’

Met ons team zou ik graag actief blijven op de Valleilijn

Daardoor blijft het voor Connexxion onzeker of de vervoerder na 2023 blijft rijden op dit spoor. ,,Met ons team zou ik graag actief blijven op de Valleilijn’’, zegt Storm. ,,We rijden hier nu sinds 2006. In de tussentijd is de frequentie van de treinen flink verhoogd, het materieel verbeterd en zijn er twee stations bijgekomen (Barneveld Zuid en Hoevelaken, red.). Maar, zoals gezegd, de nieuwe concessie krijgen we niet zomaar.’’

TOT 2025 ONZEKER De vervoerder had graag gezien dat de huidige noodconcessie met enkele jaren verlengd zou worden, om daarna een reguliere aanbesteding in de markt te zetten. ,,Want wat voor ons geldt, geldt voor andere vervoerders ook. We zitten waarschijnlijk tot 2025 nog in een onzekere tijd na corona. Mensen hebben tijdens de crisis alternatieve manieren van vervoer gevonden, of zijn gewend geraakt aan vaker thuiswerken. Daardoor zitten we nu nog op 65 procent van de normale bezetting van vóór corona.’’ Aan de andere kant heeft de oorlog in Oekraïne ook een duidelijk actueel effect, vervolgt Storm. ,,Hogere benzineprijzen zorgen er juist weer voor dat de trein aantrekkelijker wordt. Met andere woorden: op dit moment is heel lastig te voorspellen hoe de reizigersstromen zich ontwikkelen, daarom zou een langere tussenperiode wat ons betreft beter zijn. Het herstel gaat immers nog een paar jaar duren.’’

Als het gaat om het toekomstperspectief voor de Valleilijn, geldt volgens Storm dat één groot verbeterpunt nog altijd het doortrekken van de kwartiersdienst naar Ede is. ,,Daar zit de reizigersbehoefte en dus ook de kans voor de toekomst. Maar ook daarbij geldt: als volgens de nieuwe aanbesteding de voorwaarden gelden dat de vervoerder gewoon uitvoert en verder niets, dan lijkt het erop dat zo’n nieuwe stap er in ieder geval tot 2036 niet in zit.’’

In augustus start de nieuwe aanbestedingsprocedure voor de Valleilijn. In principe zijn er in Nederland vijf vervoerders actief die interesse zouden kunnen hebben. Naast Connexxion zijn dat Arriva, Keolis, Qbuzz en de Nederlandse Spoorwegen. 

Wouter van Dijk