['Bonte Piet'] kan het dak op

30 mei 2023 om 12:45

Behendig klautert conciërge Gijs Harthoorn uit het raam van een klaslokaal op de bovenverdieping naar een plat dakje. Vandaar beklimt hij voorzichtig - de pannen zijn enigszins glad door een spatje regen - het schuine deel van de kap naar het platte dak op het schoolgebouw. Daar bevindt zich de nestplek van een paar scholeksters.

Als Harthoorn zijn hoofd boven de rand uitsteekt, ziet hij juist hoe een oudervogel één van de drie pasgeboren kuikens voert. Als hij hem ziet, gaat de vogel op de wieken, luid alarmerend. De kuikens kruipen dicht tegen elkaar aan in een hoek; ook om warm te blijven, want als de zon schuilt, is het nog fris op deze hoogte.

Vooraan ligt in het nestkuiltje nog één ei dat niet meer bebroed wordt. ,,Ik was verbaasd dat ze dit jaar vier eieren hadden”, zegt de conciërge. Eén van zijn taken is het dak te onderhouden. ,,Andere jaren waren het er twee of drie.” Dit in tegenstelling tot grondlegsels. Vanaf deze hoogte heb je een weids uitzicht over de graslanden, de woningen, kinderen op het plein en auto’s op de Postweg en de Kruisbeekweg.

Op dat moment komt de tweede scholekster aanvliegen, met in de rode snavel een verse regenworm om aan de jongen te voeren, maar dat lijkt nu niet veilig. Alarmroepen slaken zonder de worm te verliezen, gaat wel. Toch blijven de vogels op enige afstand, in de lucht of op een dakrand. ,,Hier zijn ze eraan gewend dat af en toe iemand op het dak komt en dat er beneden drukte is van kinderen. Ik heb ergens anders wel eens gehad dat ze je om de oren vlogen. Als ze je raken, dan voel je dat goed.”

Hij klimt weer van het dak af naar binnen om de vogels met rust te laten en vertelt verder. ,,Zo lang als ik hier werk, dertien jaar, zitten ze hier al; en zelfs nog langer, heb ik van mijn voorgangers gehoord. Ik deel foto’s met de leerkrachten en sommige vertellen erover in de klas.” Ieder jaar weten de vogels wel enkele jongen groot te brengen. Dat is op de graslanden tegenwoordig anders. Zo lang Harthoorn - die ook conciërge is in het dorp en tegenwoordig in Barneveld woont - weet, zitten er geen scholeksters in het boerenland in de naaste omgeving van het schooltje. Dat was vroeger aan de Mijllerweg waar hij opgroeide en waar zelfs nog gladde slangen in de boomgaard zaten, wel anders. ,,Het wemelde van de grutto’s, kieviten en scholeksters. Nu is dat stukken minder.”

Dat weidevogels het moeilijk hebben, is bekend. De scholekster heeft echter een uitwijkmogelijkheid gevonden: grinddaken. Vogelbescherming en Sovon Vogelonderzoek zijn benieuwd of het broedsucces op daken hoger is dan aan de kust of in het boerenland. Dit is een belangrijke onderzoeksvraag voor het Jaar van de Scholekster.

,,We noemen de scholekster wel gekscherend de Nationale Pechvogel”, zegt Hanne Tersmette van Vogelbescherming. ,,Het is een vogel die op veel plaatsen uit de voeten kan, maar toch gaan de aantallen achteruit. In het agrarisch gebied door intensieve landbouw, op het wad door gebrek aan schelpdieren.”

De aantallen dalen al decennialang met zo’n vijf procent per jaar. ,,Steeds meer verplaatsen ze zich naar daken, zelfs naar grote steden, maar wat eten ze dan? En worden er op daken genoeg kuikens groot of worden ze opgegeten door katten, vallen ze in het riool, sterven ze door oververhitting? Dat gaan we dit jaar onderzoeken, om advies te kunnen geven voor bescherming, zoals een bakje water neerzetten of een gaasje over de regenpijp. We roepen mensen thuis op om ons te helpen; kijk op Scholeksterophetdak.nl.” Op Beleefdelente.nl kun je een scholeksternest volgen.

Als het goed gaat, zullen de kuikens op de Woudse school binnenkort groot genoeg zijn om, nog niet vliegvlug, door de ouders van het dak te worden gegooid. Op de grond zullen de ouders de jongen leren zelf voedsel te zoeken, zodat ze volwassen worden en hopelijk bijdragen aan het in stand houden van de Nederwoudse traditie.