Ivo de Jong krijgt lintje voor berging vliegtuigwrakken: ‘Liever dood dan vermist’
17 juni 2023 om 07:30 MensenEDE Het bergen van vliegtuigwrakken die zijn neergestort in de Tweede Wereldoorlog is een kostbare klus. Maar wanneer er gekozen moet worden tussen een nieuwe bibliotheek in een gemeente of het geven van de laatste eer aan een verongelukte vlieger, wat doe je dan? Edenaar Ivo de Jong heeft zich ingespannen om in ieder geval de financiële angel eruit te halen: ,,Elke berging is uniek.”
Aangezien de onderscheidingen normaal gesproken in Den Haag uitgereikt worden door de minister of staatssecretaris van Defensie had de 59-jarige generaal-majoor Ivo de Jong er geen vermoeden van dat hij zelf een lintje zou krijgen. ,,Eén van mijn collega’s zou een koninklijke onderscheiding krijgen voor zijn vrijwilligerswerk in Ede. Ik werd door de commandant van de landstrijdkrachten uitgenodigd om mee te gaan, puur omdat we hem allebei kenden. Dat dacht ik tenminste. Toen ik mijn gezin, moeder en zus zag staan, viel het kwartje pas.” Als actief dienende militair mag De Jong zich officier in de Orde van Oranje-Nassau met de zwaarden noemen. ,,Je vraagt er niet om, je doet het er niet voor, maar het is leuk dat het gewaardeerd en gezien wordt.”
VERMISTE VLIEGERS
Defensie heeft de onderscheiding voor zijn werknemer aangevraagd voor tal van redenen. Lachend: ,,Met alleen heel goed je best doen kom je er niet voor in aanmerking, maar onder meer mijn inzet om te komen tot een nationaal programma van vliegtuigwrakken met vermiste vliegers uit de Tweede Wereldoorlog heeft geholpen.”
Als jochie hoor Ivo zijn vader vertellen over een Amerikaanse bommenwerper die hij zag neerstorten.
Als jochie hoorde Ivo zijn vader vertellen over een Amerikaanse bommenwerper die hij zag neerstorten. ,,Dat fascineerde mij. Ik ben de archieven gaan uitpluizen om meer informatie te vinden, maar ben ook navraag gaan doen bij veteranen en ooggetuigen.”
Al gauw kwam hij in contact met de Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO) waarbij hij zich aansloot in 1980, op 17-jarige leeftijd. De studiegroep bestaat uit ruim 400 personen, initieert onderzoeken en houdt het verhaal en de grote impact van de luchtoorlog levend. De betrokkenheid van De Jong bij vliegtuigwrakken met vermiste vliegers ligt in die lijn.
FINANCIËLE ANGEL
Tot 2018 drukten de kosten van de berging van de wrakken op de begroting van de desbetreffende gemeente. Zeventig procent werd opgebracht door de rijksoverheid, het restant door de gemeente. Dat bedrag kon voor de gemeente flink oplopen, afhankelijk van de complexiteit van de berging. Tot de vaststelling van het nationale programma van vliegtuigwrakken met vermiste vliegers. Sindsdien zijn de kosten van bergingen van specifieke vliegtuigwrakken waarin nog vermiste bemanningsleden worden vermoed volledig voor rekening van de rijksoverheid. ,,Dat maakt de bereidwilligheid van gemeenten groter. Zij moeten nog wel zaken regelen, maar over de financiën hoeven ze zich niet druk te maken.”
De Jong snapt de afwegingen heel goed van zowel een gemeente die het geld maar één keer kan uitgeven, maar ook de wens van particulieren om de stoffelijke resten een eervolle laatste rustplaats te geven en om nabestaanden duidelijkheid te geven. Het nationaal programma kon er komen toen er duidelijkheid was over de aantallen. ,,Ik heb onderzoek gedaan naar de ruim 5000 vliegtuigwrakken in Nederland en met name die met nog vermiste bemanningsleden. De meeste zijn in de Noordzee terecht gekomen. Ook in grote wateren die onderhevig zijn aan getijden zullen geen stoffelijke resten meer te vinden zijn. Ik heb het aantal kansrijke gevallen teruggebracht naar dertig tot vijftig wrakken, mede door het analyseren van politierapporten en ooggetuigenverklaringen. Met dat aantal ben ik naar de pers gegaan en is er de documentaire ‘liever dood dan vermist’ gemaakt door Gisèla Mallant in 2018. Via de Tweede Kamer is er vervolgens regelgeving gekomen.”
NABESTAANDEN
De eerste zes vliegtuigen zijn inmiddels geborgen en in vijf daarvan zijn stoffelijke resten aangetroffen.
(Tekst gaat verder onder de foto)
Luchtfoto van de berging in Nieuwe Niedorp van de Vickers Wellington en haar Tsjechische bemanning. - Eigen foto
In september 2023 staat een grote bergingsoperatie in het IJsselmeer op het programma. De Jong heeft gemerkt dat er veel belangstelling is vanuit de internationale pers. Een vliegtuig van de Royal Air Force (RAF) is in 1941 met zijn Tsjechische bemanning in Hollands Kroon neergestort. De piloot heeft zich weten te redden, naar de overige bemanningsleden was het sindsdien gissen. Zij zijn in het wrak gevonden en met een militaire ceremonie op de militaire begraafplaats bijgezet. ,,Het is bijzonder welke impact een vermissing op de nabestaanden heeft, zelfs na zoveel jaren. Nu hebben ze een antwoord gekregen.”
(Tekst gaat verder onder de foto)
Flight Sergeant William Robert Stephen Burrel krijgt zijn laatste eervolle rustplaats op de oorlogsbegraafplaats van het Gemenebest Jonkerbos in Nijmegen. Zijn jachtbommenwerper stortte in 1944 in Eefde neer. - Eigen foto
FAMILIE
Generaal-majoor I.M. de Jong was werkzaam als plaatsvervangend directeur van de Defensie Materieel Organisatie van het ministerie van Defensie en heeft zich ontwikkeld tot een autoriteit op het gebied van operationele logistiek. Inmiddels werkt hij op het NAVO-hoofdkwartier. Doordeweeks te vinden in Brussel, als zijn werk hem tenminste niet naar elders voert, in het weekend bij zijn gezin in Ede. ,,Voor mijn werk heb ik als het ware een heel spoor getrokken in Nederland. Een van de redenen om 25 jaar geleden voor Ede te kiezen is vanwege de bereikbaarheid zowel via de weg als het spoor. Uiteraard wilden we onze opgroeiende kinderen daarna ook een vaste basis bieden.”
Na afloop van het gesprek meldt Ivo de Jong dat zijn moeder wel heel verguld zal zijn dat hij in Ede Stad zal komen te staan. ,,Ze spelt de krant helemaal uit. Ik ga voor de optimale verrassing en vertel er nog niets over. Ik verwacht haar telefoontje zodra de krant op de mat valt!”
Door Diana Kervel