Evert uit Ede werkt aan nieuwe vormen van lokale voedselproductie en landeigendom

17 juli 2023 om 09:34 Achtergrond

EDE Evert van Harn woont in Ede en zet zich in voor het ontwikkelen van nieuwe vormen van landeigendom. ,,Ik zie dat de grenzen zijn bereikt met de huidige systemen van voedselproductie en grondgebruik. Daarom wil ik bijdragen aan het ontwikkelen van nieuwe vormen van lokale voedselproductie die toekomstbestendig zijn, en waarbij eigendom verbonden is met een lokale gemeenschap.”

,,In het huidige systeem van voedselproductie worden boeren vaak gedwongen om zeer intensief te boeren om aan hun lopende financiële verplichtingen te kunnen blijven voldoen. Onder andere de grondprijzen, en daarmee de kosten, zijn op dit moment veel te hoog. Als rentmeester spreek ik veel boeren die graag minder intensief zouden willen boeren, bijvoorbeeld met minder koeien per hectare, maar zij zitten muurvast.”

Geld is in het huidige systeem te sturend geworden

,,Geld is in het huidige systeem te sturend geworden”, vervolgt Van Harn. ,,Geld moet weer een hulpmiddel worden om iets te bereiken, maar zou niet leidend moeten zijn. Als de financiële grondwaarde geen rol meer speelt kunnen andere waarden zoals natuur, water, biodiversiteit, voedsel en betaalbaar wonen ook de ruimte krijgen.”

EIGENTIJDS EIGENDOM VAN GROND

Evert heeft jaren gewerkt als specialist vastgoed bij het drinkwaterbedrijf Vitens en de voorgangers daarvan. Daar hield hij zich onder andere bezig met het beheren van de grondeigendommen en opstallen. ,,Vanuit Vitens nam ik deel aan een brede werkgroep ‘Eigentijds eigendom van grond’. Dat was een werkgroep van banken, boeren, waterschappen, landgoedeigenaren, LTO. Ook gemeente Ede deed daar aan mee. In die werkgroep zijn we heel breed gaan nadenken over het begrip eigendom. Voor mij was het ook een bewustwordingsproces wat eigendom kan doen met de maatschappij, een organisatie en met mij persoonlijk.”  

STICHTING GROND VAN BESTAAN

,,Wij hebben de ANBI stichting Grond van Bestaan opgericht omdat we een manier wilden vinden om de financiële waarde van de grond af te halen. We hebben hiervoor een model ontwikkeld dat we drievoudig eigenaarschap noemen. In dit model zorgen we voor een scheiding van eigenaarschap en gebruik. Het kapitaal dat nodig is om grond aan te kopen wordt ingebracht door bewoners en organisaties in de buurt, ‘de gemeenschap’. Grond van Bestaan zorgt er juridisch voor dat er geen geld meer verdiend kan worden door grondspeculaties. In onze statuten staat dat grond ‘van zichzelf wordt’ en dat de grond ingezet wordt voor de behoefte van de gemeenschap voor zover dat goed is voor de bodem, waterkwaliteit, biodiversiteit en de aarde. Als gebruiker van de grond zien wij graag een creatieve ondernemer om de grond goed te beheren. Een gebruiker van de grond moet er een normale boterham mee kunnen verdienen, inclusief een pensioen voor de oude dag.”

Gemeenschapsgronden hebben een lange geschiedenis, vroeger waren ze overal

WILDWAL TUSSEN MEULUNTEREN EN WAGENINGEN

Als gemeenschap voor de grond zorgen is van alle tijden. ,,Gemeenschapsgronden hebben een lange geschiedenis, vroeger waren ze overal”, vertelt Evert. ,,Een voorbeeld van een oude gemeenschapsgrond hier in de buurt is de oude wildwal tussen Meulunteren en Wageningen. De wal loopt via Lunteren, Ede en Bennekom. Dit is langste wildwal van Nederland, met een lengte van bijna 22 kilometer. Deze wildwal werd gemeenschappelijk beheerd en onderhouden om het bouwland te beschermen tegen wild.”

,,Ook in Otterlo werden wallen gemeenschappelijk beheerd, om land te beschermen tegen het stuifzand. Voormalige meenten en kampen zijn vaak verwijzingen naar historische gemeenschapsgronden. De heide is ook een voorbeeld van een oud cultuurlandschap, met de schapendriften naar de landbouwgronden en potstallen voor de schapen. Deze schapendriften werden gebruikt om de schapen van en naar de stal te brengen en zijn hier en daar nog steeds te herkennen rond de heidevelden. De potstalcultuur verbond mensen met elkaar en zorgde ervoor dat de heide en de akkers in een goede conditie bleven in het algemeen belang van de lokale gemeenschap.”

(de tekst gaat onder de afbeelding verder)

VISIE EN LEF NODIG

,,Het principe van gemeenschapsgronden willen we terugbrengen, bijvoorbeeld naar wijken. Gemeenschappelijke gronden kunnen verschillende functies hebben, denk aan spelen, een voedselbos, een park om in te wandelen en natuurlijk voedselproductie. Maar de kwaliteit van water, bodem, biodiversiteit en de aarde zijn voor ons wel leidend.”

In Ede zou een gedeelte van een gebied als de Doesburgereng heel geschikt kunnen zijn om te beheren als gemeenschapsgrond

,,De internationale Community Land Trust beweging heeft behoefte aan onderzoek naar gemeenschapsgronden. Wat we willen is grond zonder speculatieve waarde waar de gemeenschap voor zorgt en die bijdraagt aan verbetering van bodem, waterkwaliteit en biodiversiteit. We zoeken gemeenten met visie en lef die hierin geloven. Een gemeente moet durf en vertrouwen hebben om grond aan de gemeenschap over te laten zonder dat de financiële waarde van de grond een rol speelt bij het gebruik ervan. Dit kan bijvoorbeeld door Community Land Trust als bestemming te geven aan een stuk grond en het vervolgens in beheer te geven aan de bewoners.”

GEMEENSCHAPPELIJKE GROND IN DE WIJK

,,Stel dat 1 procent van een bouwproject wordt aangemerkt als gemeenschapsgrond, dan kunnen bewoners dat gemeenschappelijk beheren en kijken wat past bij de behoefte van een wijk. Er komt dan een gebruiksrecht dat past bij de omgeving. Wat ons betreft zou voedsel daarbij sturend en verbindend moeten zijn. De gemeente zou die grond moeten aanbieden tegen de prijs die de gemeente er zelf voor heeft betaald. De gemeenschap kan dan zelf de gronden vrijkopen en bijvoorbeeld bij Grond van Bestaan als schenking in de kluis stoppen”, legt Van Harn uit.

,,In Ede zou een gedeelte van een gebied als de Doesburgereng heel geschikt kunnen zijn om te beheren als gemeenschapsgrond. Dat is een prachtig gebied. Het zou goed zijn om te zorgen dat er op die grond geen prikkel zit om geld te verdienen en de grond in dat gebied minder intensief te gebruiken.”

Heb je interesse in het principe van gemeenschapsgronden (Commons) of heb je grond beschikbaar? Ook in Ede is een Commons beweging die wordt ondersteund door Grond van Bestaan. Kijk voor meer informatie op www.commonsede.nl. 

Dit artikel wordt u aangeboden door Eetbaar Ede. Voedsel verbindt Ede; we ontmoeten elkaar, activiteiten ontstaan en verhalen worden verteld. Eetbaar Ede is de community voor gezond, lokaal en duurzaam voedsel in de gemeente Ede. Kijk voor meer informatie op EetbaarEde.nl, Facebook, Linkedin, Twitter of Instagram.