[De Keetmolen] en het nieuwe
station
Het laatste huis dat we passeren is het Tolhuis. Daarna voert de weg ons verder naar de Maanderheide. Houdt hier nu alle beschaving op?
In tegendeel! Hier manifesteert zich de nieuwe tijd en nieuw elan. Daar verderop ligt de spoorlijn. Die is pas klaar. Je kunt nu met de stoomtrein van Utrecht in één keer door naar Arnhem!
En daar, terzijde van de Grindweg, wordt een nieuwe molen gebouwd. Hij is bijna klaar, laten we gaan kijken hoe ver ze al zijn. Op de stelling van de molen staat een meneer. Het is Cornelis van de Craats, de eigenaar, die de molen laat bouwen. ,,Kom maar naar boven, hier heb je een mooi uitzicht”, roept hij ons toe. Inderdaad, als we ook op de stelling staan, kunnen we mooi uitkijken over de Maanderheide. En kijk, daar ligt de nieuwe spoorlijn!
Cornelis kijkt ook tevreden rond: ,,Een prachtige open ruimte hier! De wind kan van alle kanten onbelemmerd de wieken in beweging zetten.” In de verte zien we een rookpluim. Daar komt de stoomtrein aan. Met piepende remmen en sissende stoom stopt hij bij de Keet. Nee, Ede heeft nog geen echt stationsgebouw van steen. De bouwkeet voor de arbeiders die de spoorlijn hebben aangelegd dient voorlopig als stationsgebouw.
,,Ik weet ook al een naam voor deze molen”, laat Cornelis enthousiast weten. ,,We noemen hem de Keetmolen!” De Keetmolen? “Ja, als de mensen in het dorp het over deze nieuwe molen hebben, zeggen ze altijd ‘je weet wel, die molen bij de keet van het Rhijnspoor’.”
We laten de tijd een stukje doorlopen: 1865 wordt een rampjaar, maar in 1866 ontstaat iets unieks. In 1865 wordt de molen door de bliksem getroffen, het houtwerk verbrandt grotendeels. Maar in 1866 staat er een hernieuwde molen: op het stenen achtkante onderstuk is een geheel stenen achtkante romp gebouwd en in plaats van een stelling ligt er een aarden wal ofwel een belt rond de romp. Een stenen achtkante beltmolen is uniek, want stenen molens zijn altijd rond.
En in deze vorm staat de molen er nog steeds. Als we de tijdslijn verder doorlopen, merken we dat er steeds weer nieuwe tijden zijn met nieuw elan. Kijk maar naar de verschillende stationsgebouwen die in de loop van de tijd nabij de Keetmolen werden gebouwd, met als hoogtepunt het huidige nieuwe station.
Ede werd groter en omsloot de Keetmolen. Je kunt je nauwelijks meer voorstellen dat hier ooit de Maanderheide was. Nu vragen we ons bezorgd af: ,,Kan de wind nog wel van alle kanten onbelemmerd de wieken in beweging zetten?”
Maar de molen is niet veranderd. Hij werkt nog net als toen hij begon. Erfgoed noemen we dat. En dat willen we graag laten zien. We zijn er altijd op vrijdag, van 10.00 tot 16.00 uur.
Geraadpleegde literatuur: De Keetmolen in Ede, C. de Graaf, Ede 2007
Auteur: Nico Vos