NIEUWSANALYSE: ‘2026 wordt belangrijk jaar voor lokale politiek’

3 januari 2026 om 07:30 Politiek Gemeenteraadsverkiezingen 2026 Ede Nieuws uit Ede

EDE Politiek verslaggever Gerard van Wijk analyseert de staat van de lokale politiek in Ede. In zijn nieuwsanalyse beschrijft hij hoe landelijke politieke stilstand doorwerkt op gemeenten en wat dit betekent richting de gemeenteraadsverkiezingen van 2026.

door Gerard van Wijk

Politiek werkt niet samen, lost niets op en is alleen maar met zichzelf bezig. Dat is kort samengevat het algemene oordeel dat zich gevoelsmatig internationaal laat gelden en het gaat zeker ook op voor de wat zich afspeelt de afgelopen jaren in Den Haag. Gemeenten laten weten last te hebben van de Haagse besluiteloosheid op belangrijke dossiers, burgemeesters laten zich horen, op deze manier is geen beleid te maken.

De lokale politiek wordt er ook op aangekeken, hoewel zij daar part noch deel aan heeft. Voor de lokale politieke partijen wordt 2026 een belangrijk jaar. In maart zijn er na vier jaar weer gemeenteraadsverkiezingen en de partijen zijn zich, onder meer onder de regie van de Edese griffie, al enige tijd aan het warmlopen. Met een voorbereidende workshop stemwijzer, gemaakt door ProDemos, huis voor democratie en rechtsstaat. En met een werksessie startprogramma nieuwe raad.

Fracties hebben laten weten wie hun lijstaanvoerder wordt, sommige mannen en vrouwen fluisteren hardop dat ze wel wethouder willen worden of blijven. Welke raadsleden blijven en wie doen er kersvers hun entree in de raadzaal. Kortom, het spel is op de wagen.

FENOMEEN

De uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen, oktober 2025, is geen indicatie voor het resultaat van de komende lokale verkiezingen. Wie al langer meeloopt kent dit fenomeen. Dat komt onder andere omdat een viertal lokale partijen in oktober uiteraard niet meedeed, maar in maart wel. Dat zijn GemeenteBelangen, Burgerbelangen, Democratische Partij Ede en Mens en Milieu Ede. GroenLinks en PvdA zijn een fusie aangegaan en komen voor het eerst met een gezamenlijke kandidatenlijst. Het CDA was in oktober in de wolken, in de gemeente Ede groter dan de SGP. Maar waar de SGP in Den Haag een politieke splinter is, is zij in Ede al lang de grootste partij in de raad. 

OPKOMST

De opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen schommelt al enige decennia tussen de 50 en 60 procent, zo ook in Ede. Dat is beduidend minder dan de 80 procent opkomst bij de recente Tweede Kamerverkiezingen. Hier is nog een wereld te winnen. Traditioneel is de opkomst in buurten met veel hoogopgeleiden en veel 65 plussers hoger dan in de buurten met veel laagopgeleiden.

Drie lokaal nieuwe partijen hebben aangekondigd mee te doen bij de verkiezingen. BBB kreeg in oktober in de gemeente Ede 1.853 stemmen, een verlies van 2,2 procent. De Partij voor de Dieren kreeg 1.175 stemmen, een licht verlies met 0,3 procent. Op de SP stemden 869 Edenaren, een verlies van 0,8 procent. Er was trouwens ook een verlies van 2,4 procent op de gezamenlijke lijst van GroenLinks-PvdA op een totaal van 7.389 vergaarde stemmen. De fusiepartij heeft overigens een kandidatenlijst gepresenteerd met, behalve de lijsttrekker, allemaal nieuwe namen bij de eerste tien. 

RESTZETEL

De kiesdeler is afhankelijk van de opkomst, die verbeterd kan worden, en ook het inwonertal is gegroeid. In 2022 bedroeg de kiesdeler 1.425 stemmen, ofwel 55.591 geldige stemmen op 39 raadszetels. Van de ruim 93.000 kiesgerechtigden kwam 59,8 procent opdagen bij de stembus. Er is ook altijd nog een restzetelverdeling. Zo kreeg vier jaar geleden Forum voor Democratie 1.234 stemmen en dat was te weinig voor een raadszetel. Maar de partij kreeg een restzetel toebedeeld. Die restzetel zou nu bijvoorbeeld bij de Partij voor de Dieren terecht kunnen komen, of toch weer Forum voor Democratie.

Er is genoeg werk aan de winkel voor de nieuwe Edese gemeenteraad. Bijvoorbeeld als het gaat om wonen, zorg voor de natuur, klimaatverandering, stikstof, vermindering veestapel, huisvesting dak- en thuislozen, arbeidsmigranten en Oekraïners, onderwijshuisvesting. Ede verandert, een groeiend aantal inwoners, nieuwbouw en renovatie. Dat vraagt om een aangepaste infrastructuur. Dat levert veel informatieve vergaderingen op, oordeelvormende en besluitvormende. Met ook nog fractie- en ledenvergaderingen en werkbezoeken. Dat betekent menig uurtje van huis. Daar mag soms best wat meer waardering voor zijn.