Beeldende Kunstenaars Regeling in gemeente Ede: ‘Kunst moet getoond worden’

31 januari 2026 om 09:50 Kunst Nieuws uit Ede

EDE De uitdrukking ‘Daar valt geen droog brood mee te verdienen’ wordt vaak gebruikt om kinderen af te schrikken een creatief beroep te kiezen. Maar wat als je toch je eigen weg wilde volgen als schilder of beeldend kunstenaar? In de vorige eeuw kon je in de gemeente Ede, als je echt in armoede leefde, je eigen kunstwerken ruilen voor een uitkering. Die regeling bestaat niet meer, maar wat is er met al die kunstwerken gebeurd? Archivaris Rob Urban van de gemeente Ede en Scherpenzeel geeft daar antwoord op.

door Diana Kervel

De BKR (Beeldende Kunstenaars Regeling) is in het leven geroepen om beeldend kunstenaars een bestaansminimum te bieden in een periode waarin zij vaak geen of nauwelijks inkomen uit hun werk konden halen. De overheid wilde hiermee voorkomen dat kunstenaars hun beroep moesten opgeven en tegelijkertijd het culturele klimaat en de kunstproductie in Nederland stimuleren. In ruil voor een uitkering leverden kunstenaars kunstwerken in. Deze werden verspreid onder overheidsinstellingen en werden zo publiek bezit. BKR heeft in de periode 1956 tot 1987 veel kunstwerken opgeleverd.

PROFIEL

Dit landelijk overheidsbeleid is ook binnen de gemeente Ede uitgerold. Bij telling leverde het in 2021 een verzameling van 1.500 kunstwerken op. Deels openbaar en deels in het depot. 

Om het gemeentelijke depot te ontlasten, een schifting te maken in kwaliteit en het onderhoud te kunnen blijven bekostigen is in 2022 een ‘ontzameling’ begonnen. Urban: ,,Zo is er gekeken naar de topografische kunstatlas. Dit betekent zoveel dat het kunstwerk een weergave toont van natuurlandschappen of objecten in de gemeente Ede. De hei, grote kerk of molens om een paar voorbeelden te noemen.” Een andere norm is dat de kunstenaar geboren is in de gemeente Ede of daar woonachtig is. Bij de taxatie is een schilderij van Bennekommer Dick Ket gewaardeerd als duurste. Je zou er volgens Urban ,,een mooie auto voor kunnen kopen.”

RONDLEIDING ARCHIEF

De kunstwerken worden ook ter beschikking gesteld aan musea. Zo had het Historisch Museum Ede een tentoonstelling over ‘Vakmanschap’. ,,Wij hebben in ons depot schilderijen gevonden van oude ambachten, zoals een smid. We vinden dat kunst getoond moet worden, dus we werken aan deze tentoonstellingen mee. Voor de expositie over kunstenaar Thijs Mauve hebben we de schilderwerken uit het depot ook ter beschikking gesteld aan het Museum Lunteren.”

(Tekst gaat verder onder de foto.)

Kunstcollectie in het gemeentearchief van Ede. - Diana Kervel

Een rondleiding in het gemeentearchief toont de stellages met kunstwerken. Van potloodtekeningen van Kasteel Hoekelum tot en met een aquarel van een radmaker. ,,Die laatste is ook gebruikt voor de tentoonstelling van Historisch Museum Ede (HME).” 

Urban vertelt over de achtergronden van de kunstschatten. ,,We hebben een werk uit de begintijd van Dick Ket dat veel lichter is dan zijn latere werk. Hij is 38 jaar geworden, heeft gedurende zijn leven veel meegemaakt en dat is ook in zijn stijl te zien.” Ook wijst hij op een portret van Libbe Ket. Op de achtergrond aan de muur is een linosnede te zien met een zelfportret van zijn zoon Dick.

(Tekst gaat verder onder de foto.)

Vader en zoon Ket - Diana Kervel 

TERUG NAAR DE KUNSTENAAR OF NABESTAANDEN

,,Het is een grote klus geweest om de kunstenaars of nabestaanden te traceren om ze de kans te bieden om het kunstwerk, om niet, te ontvangen.” Een ander deel van de BKR-kunst is in de verkoop gegaan. ,,Alles is gedocumenteerd in de Staatscourant”, verzekert de Edese archivaris. 

Alles is netjes gedocumenteerd, maar de oorsprong staat alleen in de computer. Je moet er actief naar op zoek gaan

Op de kunstwerken is overigens niet fysiek aangegeven dat het kunst van de BKR is. ,,Alles is netjes gedocumenteerd, maar de oorsprong staat alleen in de computer. Je moet er actief naar op zoek gaan.” In gemeentelijke gebouwen als het gemeentehuis, De Doelen, Sociaal Domein, de Werf, de Manenberg en trouwlocatie Huize Kernhem is BKR-kunst te vinden, zowel schilderijen als beeldhouwkunst.

489 KUNSTWERKEN

De grote opruiming in de kunstcollectie van het gemeentearchief heeft tot gevolg dat onderhoud gepleegd kan worden. ,,Als er glasplaten stuk zijn, passe-partouts bevlekt of lijsten gebarsten, dan is dat financieel te behappen. Bovendien staan ze in het juiste binnenklimaat opgeslagen. Momenteel zijn er nog 489 kunstwerken, een klein deel staat in het depot. Het overige hangt in de gebouwen van de gemeente. Een actief inkoopbeleid is er overigens niet.” Urban zegt tot besluit: ,,Kunst moet voor iedereen te bekijken zijn. Daarmee wordt het echt van waarde.”

Kunstcollectie in het gemeentearchief van Ede. - Diana Kervel

Rob Urban toont de kunstcollectie in het gemeentearchief van Ede. - Diana Kervel