19e eeuwse kunstenares maakte tal van schetsen in de gemeente Ede: ‘Meld je aan en speur mee’

10 maart 2026 om 11:24 Kunst

 EDE Ho! Stop de koets! Sientje Mesdag-van Houten moet het vaak tegen haar koetsier hebben geroepen gezien de vele schetsen die ze maakte in de gemeente Ede. De hei, schaapskooi en boerderijen zagen er in de 19e eeuw veelal anders uit dan nu. Dat maakt het lastig om de schets van locatie te voorzien. Cultura roept de inwoners van Ede en omstreken op om daarbij te helpen.

door Diana Kervel

Een kunstenaar die Mesdag heet. Bij veel mensen zal het kwartje vallen bij ‘Panorama Mesdag’ in Den Haag. Sientje (1834-1909) is de ‘echtgenote van’. Ze is echter zoveel meer. Ze was zelf ook een begenadigd kunstenaar. Daarnaast speelde ze ook een belangrijke rol in het verzamelen van kunst. Samen met haar man bouwde ze een grote collectie met schilderijen uit de Haagse School. Dit is de basis voor De Mesdag Collectie in Den Haag.

HAAGSE SCHOOL

Mevrouw Mesdag trok er graag op uit om te schetsen. Hoewel er in Den Haag veel schilderwaardige landschappen en zeegezichten te zien zijn en waren, haalde ze veel van haar inspiratie uit de Veluwe. Ze heeft een intrigerende verzameling schetsen en aquarellen nagelaten waar dan wel ‘Kernhem’ of ‘De Roekel’, ‘Otterlo’, ‘Wekerom’ of ‘Bennekom’ op staat, maar meer niet. Daar begint dan ook de speurtocht.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Links onderaan de schets staat ‘Otterlo’ vermeld. Waar het precies is, daarvoor vraagt Cultura de inwoners van de gemeente Ede om hulp. - Collectie Gelders Archief

UNIEK KARAKTER

Elleke de Ronde-Spelt is kunsthistorica en sinds acht jaar werkzaam bij Cultura. Ze heeft al diverse wapenfeiten op haar conto staan waaronder ‘100 jaar Enka’ en ‘Samen vooruit!’ ter ere van het 180-jarig bestaan van Station Ede-Wageningen. Als initiatiefnemer van het project ontdekte ze onverwacht 20 schetsen van Sientje Mesdag in het Gelders Archief. ,,Ze heeft het unieke karakter van de dorpen prachtig weergegeven.” 

Soms alleen reizend, soms met haar man of een vriendin. Het was bijzonder dat vrouwen in die tijd zelfstandig de natuur in trokken. ,,Soms gedetailleerd met opmerkingen over ‘geteerde planken, effen blauwe lucht’, soms met de losse toets en vlugge krabbel. Zittend op een klein stoeltje, met een schilderskit op schoot schetste ze natuurgetrouw wat ze zag. Deze resultaten nam ze dan mee naar haar atelier.” De Ronde toont een schets van De Roekel zoals het in augustus 1900 eruit moet hebben gezien.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Links onderaan de schets staat ‘Roekel’ vermeld. - Collectie Gelders Archief

WERELDTENTOONSTELLING

Voor de wereldtentoonstelling in 1889 in Parijs met als toegangspoort de nu welbekende Eiffeltoren, heeft mevrouw Mesdag een schilderij ingestuurd met ‘heide in Gelderland bij ondergaande zon’. Daarmee heeft ze een bronzen medaille gewonnen. ,,Het geeft wel aan hoe talentvol ze was.”

De kunsthistorica van Cultura is momenteel druk bezig om de literatuur door te spitten. Veel informatie is daarin te vinden. Maar voor de getoonde onderwerpen roept ze graag de hulp in van de inwoners om hun speur skills uit de kast te trekken en mee te helpen zoeken. Want wat heeft ze daadwerkelijk vastgelegd? ,,We hebben onze hoop ook gevestigd op oude foto’s, tenslotte was de fotografie echt in opkomst in deze periode.”

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Elleke de Ronde-Spelt bij schetsen van Sientje Mesdag-van Houten. - Cultura Ede

EXPOSITIE

Met alle schetsen (en hopelijk daarbij de locatie) zal er een expositie georganiseerd worden waarbij het publiek zal worden meegenomen in de belevingswereld van Sientje Mesdag-van Houten. Daarna zal er ook een wandelroute uitgezet worden waardoor mensen letterlijk in haar voetsporen kunnen treden. Naast het vinden van de locaties is ook een expositieruimte een uitdaging. ,,Musea stellen strikte eisen aan de bruikleen, maar dat komt vast goed. We bekijken onze opties.”

Lachend: ,,Ik heb goede hoop dat de puzzel gelegd gaat worden. We hebben veel schaapskooien hier in de gemeente, maar het zijn er nu ook weer niet duizenden.”

Meer informatie en aanmelden: ederonde@cultura-ede.nl.