Analyse: De stand van zaken na afgelopen raadsperiode: ‘Ede heeft last van Haagse politieke luchtfietserij’

11 maart 2026 om 09:15 Politiek

EDE Vier jaar geleden spraken de formerende partijen SGP, ChristenUnie, GemeenteBelangen, CDA en PvdA in het Bestuursakkoord 2022-2026 van de gemeente Ede hun ambities uit. Wat is daarvan in de praktijk terechtgekomen?

door Gerard van Wijk

Op basis van het verkiezingsresultaat zou D66 in aanmerking komen voor een plek in de coalitie, maar na enig duw- en trekwerk zagen de democraten van 1966 hier vanaf. In een coalitie gaan zitten met drie confessionele partijen zou in hun visie weinig of geen invulling geven aan de uitvoering van het aan de kiezers beloofde programma. Waarna de PvdA deze coalitieplek overnam.

‘Samen werken aan de toekomst’ was de titel van het akkoord, met een foto van de tien onderhandelaars van de coalitiepartijen. Evenals bij verkiezingsleuzen is het de gewoonte bestuursakkoorden van een titel te voorzien. Een titel waarmee je alle kanten op kan. Er wordt immers al honderd jaar en langer samengewerkt aan de toekomst en in de toekomst zal dit logischerwijs ook wel de doelstelling blijven. 

AMBITIES EN WENSEN

Volgt een opsomming van ambities en wensen. Over ‘samen thuis’, een passende woning voor iedereen, leefbare dorpen en wijken en een veilige thuisbasis. Over ‘samen leven’, gezond en vitaal, werk maken van Ede en Ede beleeft en beweegt. Over ‘samen verder’, natuurherstel en landbouw met perspectief, naar een klimaatneutraal Ede en toekomstige mobiliteit. ,,Wij kijken ernaar uit om de komende vier jaar samen met inwoners, organisaties en de gemeenteraad de schouders eronder te zetten.” Een fraai geformuleerde belofte.

WONINGEN

De slogan ‘Samen werken aan de toekomst’ zou je nu weer kunnen gebruiken. De uitgangspunten zijn hetzelfde gebleven, omdat niet alle ambities en verlangens in vier jaar te realiseren zijn. De meest omvangrijke en belangrijke thema’s hebben een doorlopend of in ieder geval een raadsperiode overstijgend karakter. Ede is op weg, grootschalige plannen zijn er, bijvoorbeeld als het gaat om het bouwen van woningen. Over vier jaar zijn de sleutels ook nog niet allemaal overhandigd aan de nieuwe bewoners. Tussen plannen maken en de daadwerkelijke uitwerking gaat veel overleg, besluitvorming en wet- en regelgeving vooraf. 

POLITIEKE LUCHTFIETSERIJ

Het blijft veelal bij een aanzet tot, niet alle ambities zijn werkelijkheid geworden. Sommige zijn halverwege, andere staan nog aan het beginpunt. Met dank aan onduidelijke signalen en het gebrek aan beleid en sturing vanuit politiek Den Haag. Daar verscheen in de afgelopen jaren een nieuw kabinet dat ook weer sneuvelde en dat leidde tot landelijke verkiezingen afgelopen najaar. Besluiteloosheid op tal van beleidsterreinen, veel politieke luchtfietserij, meer stilstand dan echt beleid door allerlei geharrewar. Daar hebben lokale bestuurders behoorlijk last van.

Met dank aan onduidelijke signalen en het gebrek aan beleid en sturing vanuit politiek Den Haag

SPAAK

Ook op lokaal niveau liep het nogal eens spaak. Er wordt veel gepraat, er worden besluiten genomen, de uitvoering stagneert in toenemende mate omdat er bezwaren worden ingediend. Dat is een democratisch recht, maar het inroepen van de rechter geeft vertraging en soms begint een proces van voren af aan. Soms hoor je er niets meer van, soms komt het in aangepaste vorm opnieuw op de agenda. Bij belangrijke thema’s die met de toekomst van Ede te maken hebben druipt de stroperigheid er van af. Dat is niet zozeer de schuld van het college of de gemeenteraad, zij doen hun best, daar hoeven we niet cynisch over te doen. We zijn een klein land met veel mensen, die uiteenlopende ideeën hebben over het nu en de toekomst en dan heb je goede wet- en regelgeving nodig.

LANGDURIGE PROCESSEN

Dat leidt in veel gevallen tot langdurige processen. Zo kan het gebeuren dat in sommige gevallen de raad al vijf tot tien jaar geleden een besluit heeft genomen wat nu geactualiseerd moet worden. Omwonenden beroepen zich vervolgens op het jaren geleden genomen besluit, maar inmiddels ziet de wereld, en ook Ede, er heel anders uit.

VOORBEELDEN

Neem de geschiedenis van het World Food Center (WFC), waarvan het mede door een gerenommeerd Amerikaans bureau ontworpen Experience is gesneuveld nadat de rechter zich over de materie had gebogen. Neem het Openluchttheater (OLT), een voor lokale begrippen unieke culturele hotspot, waar na een langdurige inspraakprocedure met omwonenden nog steeds geen consensus is bereikt. Neem de affaire met het aangekondigde zonneveld Nergena bij Bennekom, met gedoe in de raad, een advies van advocaten of een raadslid wel of niet mee mocht stemmen omdat hij werkte bij de initiatiefnemer van het zonneveld. Ook in dit geval werd de rechter ingeschakeld. Neem de jarenlange en nog voortdurende discussie of permanente bewoning op al dan niet vitale vakantieparken onder voorwaarden moet worden toegestaan. Of neem het unieke idee om een reformatorische school te laten intrekken bij een openbare school in Otterlo. Dat trok begrijpelijkerwijs landelijk de aandacht. Het zijn maar wat voorbeelden.

SUCCES

Op de valreep nog een aardig succes voor de gemeente. De rechter (wederom) heeft in tweede instantie besloten dat de met ruimtegebrek kampende Koning Davidschool toch nieuw mag gaan bouwen op het terrein van de voormalige Elias Beeckmankazerne. Niet alle omwonenden worden hier gelukkig van, maar je krijgt niet altijd je zin bij inspraak. 

We mogen er nog wel eens aan herinneren dat in het bestuursakkoord wordt gezegd dat de openbare ruimte ook bepalend is voor de leefbaarheid

NOG IN KINDERSCHOENEN

Het bestuursakkoord schetst een toekomst die voor een groot deel na vier jaar nog in de kinderschoenen staat. Voldoende, passende woningen voor iedereen, daar zijn we nog lang niet aan toe. Leefbare wijken en dorpen met goede voorzieningen, dat is een blijvende opgave. En veilig is het ook niet voor iedereen, met name niet voor vrouwen in de openbare ruimte. We mogen er nog wel eens aan herinneren dat in het bestuursakkoord wordt gezegd dat de openbare ruimte ook bepalend is voor de leefbaarheid.

VOORZIENINGSNIVEAU

Bewegen en beleven door sport, cultuur en evenementen draagt bij aan welzijn, aldus het bestuursakkoord. Veel sportverenigingen hebben een tekort aan speelruimte. Cultuur kampt met een historische achterstand. Er is wel aandacht voor, maar concreet gebeurt er vaak niet zo veel om die achterstand (ook als het om ruimte gaat) in te lopen. Ede heeft goede basisvoorzieningen, wordt in het bestuursakkoord gezegd. Dat moge zo zijn, er kan nog wel het nodig aan worden verbeterd. Het voorzieningenniveau moet nog steeds meegroeien met de grootte van Ede. 

,,We willen Ede op een goede manier kunnen doorgeven. Dat gaat niet vanzelf. Daarom gaan we aan de slag met herstel van de natuur en landbouw met perspectief”, werd vier jaar geleden geschreven in het bestuursakkoord. Deze ambitie kan door de volgende coalitie worden overgenomen. 

Het zal een blijvend traject van verbetering vereisen alvorens een en ander ‘op een goede manier kan worden doorgegeven’. Dan moet ook de Haagse politieke luchtfietserij veranderen in een daadkrachtig en duidelijk beleid.