Edese herder Aart van den Brandhof gaat met pensioen, nieuwe herder is familie

12 maart 2026 om 20:11 Mensen Nieuws uit Ede Tips van de redactie

EDE Een bekend gezicht voor iedereen die weleens een rondje maakt over de Eder Heide: herder Aart van den Brandhof. Deze week gaat hij met pensioen. Ruim veertig jaar heeft hij zich met hart en ziel ingezet voor zijn kudde. De herdersstok geeft hij door aan zijn neef Rick, al staat hij hem nog met raad en daad bij zolang het nodig is.

door Diana Kervel

In de schaapskooi op de Eder Heide praten Aart en Rick (geen zoon van de andere Edese herder Henk) van den Brandhof over de toekomst van de kudde. De belangstelling voor de hei en schapen, het ‘visitekaartje’ van de gemeente Ede, blijft onverminderd groot. Dat was ook weer te merken tijdens Lammetjesdag bij de schaapskooi op de Ginkelse Hei, bij broer Henk, afgelopen zaterdag: ,,1500 beschuiten met muisjes stonden klaar, die zijn schoon opgegaan.” Het is nu topdrukte in de schaapskooien vanwege de geboorte van veel lammetjes. Komende zaterdag 14 maart is er bij de ‘schaapskooi van Aart’ Lammetjesdag.  Bezoekers kunnen dan een kijkje komen nemen naar al het jonge spul. 

Het lammeren, is dat een hoogtepunt van het seizoen? Aart: ,,Het is zeker een mooie tijd, maar ik geniet van alle seizoenen. Nu komt het voorjaar er weer aan, heerlijk.” Veel mensen hebben een romantisch beeld bij het vak van herder: de hele dag in alle rust buiten doorbrengen, samen met hond op pad en overal schapen die hun buikje vol eten. De waarheid is toch wat weerbarstiger. Lachend: ,,Dat verandert snel bij aanhoudend baggerweer. Weer of geen weer, je moet er elke dag zeker zeven uur op uit zodat de 550 schapen voldoende voeding krijgen.”

(Tekst gaat verder onder de foto)

Herder Aart van den Brandhof met zijn kudde in Ede. - Diana Kervel

VAK MET TRADITIE

Geboren op een boerderij en een vader die herder was, leek de beroepskeuze voor Aart voor de hand liggen. ,,Ik was altijd al veel bij de kuddes te vinden. Maar mijn ouders hebben mij niet onder druk gezet om boer of herder te worden. Ik en mijn zes broers en vier zussen hebben de kans gekregen om te werken of te studeren.” 

Na het doorlopen van de LTS ging de 16-jarige Aart als huisschilder aan de slag. Tot hij in 1986 een telefoontje kreeg of hij niet een paar dagen herderin Anita van Ingen wilde helpen toen er een tweede kudde kwam. Zo is het begonnen. 4 maart 1988 markeert de officiële aanstelling als ‘hoofdherder’ op de Eder Heide. Dat was dus ook in de lammerentijd, toen nog in de oude kooi. In 2013 kwam de nieuwe kooi en zijn hulpherders aangetrokken. ,,Die namen het dan wel eens een dag over, dat was wel fijn. Je kunt anders geen dag vrij of ziek zijn.”

BIJTEKENEN OF STOPPEN

Aart heeft de verantwoordelijkheid voor de schapen altijd serieus genomen: ,,Het eerste wat je doet als je ‘s ochtends bij de schaapskooi of nachtverblijf komt is het schouwen. Je ziet direct of de beesten ziek of kreupel zijn. Dan moet je handelen.” De 66-jarige herder zou nog tot zijn 70e bij kunnen tekenen, maar hij heeft er toch voor gekozen om niet door te gaan. Het heeft alles te maken met het enthousiasme dat opvolger Rick voor het vak aan de dag legt. Kijkend naar zijn neef: ,,Je zult best dingen tegenkomen, maar dat maakt niets uit. Daar leer je alleen maar van.”

OPVOLGER

Nu gaat Rick de honneurs waarnemen: ,,Het herderschap trok mij altijd al en langere tijd heb ik hobbymatig schapen en koeien gehouden. De pensionering van Aart bood mij de kans om het over te nemen. Het houdt een mooie familietraditie in ere. Het voelt ook goed om dit culturele erfgoed van Ede te vertegenwoordigen en in stand te houden.” Ook het samen optrekken met Aart vindt hij fijn. ,,Straks gaan we het terrein op om het te verkennen, ook de aanlooproutes naar gebieden moet ik kunnen herkennen.”

Aart stuurt zijn eigen bordercollies Moss en Molly ook met pensioen. Daardoor is de 37-jarige Rick een nieuwe hond aan het trainen. ,,Deze is zeven maanden oud. We leren elke dag nog bij.” Rick beseft dat het ook een eenzaam bestaan is, zo dagen op de hei door te brengen. ,,Ik zal mezelf best een keer tegenkomen, dat houd ik in mijn achterhoofd. Maar dit is een bewuste keuze, het gaat goed komen.”

Met broer Henk op de Ginkelse Heide, Aart en Rick op de Eder Heide is het risico dat op verjaardagen alleen over de kudde gepraat zal worden. Lachend zegt Rick: ,,Ja, dat risico is groot. Maar mensen beginnen er zelf ook graag over. Als ik mijzelf voorstel hoor je al gauw ‘Oh, Van den Brandhof? Die van de hei? Daar kan ik nu volmondig ja op zeggen.”

(Tekst gaat verder onder de foto)

Lammerentijd in de schaapskooi van broer Henk van den Brandhof - Diana Kervel

VERSCHRALEN VAN HEIDE

De Eder Heide heeft een omvang van 720 hectare. De grondeigenaar Rijksvastgoed Defensie bepaalt waar de begrazing plaatsvindt. Na gedane arbeid worden de schapen in de nachtkralen in het gebied ondergebracht. De hei is niet overal zo mooi als op de Posbank of de Ermelose Heide. ,,Het is makkelijk om daarvoor te verwijzen naar het stikstofprobleem. Veelal gaat het om gebrekkig onderhoud.” 

Met het grazen houden de schapen de vegetatie kort, daardoor krijgt de heideplant meer licht en ruimte om te groeien en te verjongen. Veel heideplanten hebben last van vergrassen, waarbij snelgroeiende grassoorten de heide verdringen. Schapen eten deze grassen en houden ze onder controle. ,,Dertig tot veertig procent kan hier door schapen worden onderhouden. Daarnaast is het mensenwerk ook nodig. Men zou moeten plaggen en sowieso de opslag, dus jonge bomen en struiken die spontaan opkomen, weg moeten halen.”

WOLF

Om een gesprek met herders te voeren ontkom je er niet aan om het te hebben over de wolven in het gebied. Aart: ,,In deze regio lopen er elf. Dan is het onvermijdelijk dat je elkaar kruist. Bij mijn broer Henk zat er pas een bij de schaapskooi.” 

In het 2023 kwam hij in het nieuws omdat hij eigenhandig twee wolven heeft weggejaagd. ,,We kunnen in dit gebied samen toeven als de wolven schuw blijven. Dat ze dan af en toe een schaap te pakken nemen, dat is natuurlijk gedrag.” 

Het baart de herders zorgen dat er veel mensen een kijkje komen nemen wanneer er een wolf is gesignaleerd. Op een kuddebeschermingshond als een Kaukasische Owcharka zitten beide herders niet te wachten. Rick: ,,Het mooiste zou zijn als je die honden los om de kudde kunt laten lopen. Maar met alle (klompenpad)wandelaars, fietsers en ruiters op dit terrein is dit niet te doen. Die honden wegen 60 kilo en hebben een enorme beschermingsdrang. Alles wat hun territorium binnenkomt, zien ze bij wijze van spreken als dreiging. Dat kan een wolf zijn maar ook een aangelijnde hond. Uiteindelijk zijn wij verantwoordelijk voor het gedrag van de hond. Je moet oren en ogen in je rug hebben.”

NACHTVERBLIJVEN OPHOGEN

Het gevolg van de uitbreiding van het aantal wolven en de aanvallen is dat de zes nachtverblijven van de schapen verhoogd moeten worden tot twee meter. Natuurlijk zal er dan ook stroom op het hek komen te staan. Daar is ruim 50.000 euro voor nodig. 1,20 meter was de norm en die werd vergoed. Het bestuur van de Edese Schaapskudden is daarvoor aan het lobbyen bij gemeente en provincie.

WENS VOOR DE TOEKOMST

Het afscheid nemen van de kudde valt hem zwaar. ,,Ja, het gaat zeker een hele omslag worden. Maar ik help nog waar ik kan, dus dat zwarte gat zie ik nog niet.” Hoe gaat Aart de komende tijd in vullen? ,,Ik bouw het hier langzaam af. Ik hoop meer te gaan fietsen, dat doe ik graag samen met mijn vrouw Corry. Verder gaan we het wel zien.” 

Tot slot nog een paar woorden over zijn opvolger: ,,Ik hoop op dat Rick hier een mooie tijd krijgt en er veel plezier in houdt. Iedereen doet dit werk op zijn eigen manier. En dat is logisch.” Rick zegt daarop: ,,Het is een heel bijzonder moment voor Aart. Ik hoop komende jaren zijn werk voort te zetten, ik heb er in ieder geval super veel zin in.”

Herder Aart van den Brandhof met zijn opvolger Rick. - Diana Kervel