André Hartgers in de serie Krasse Knarren: ‘Het zit gewoon in me dat ik heel veel dingen leuk vind om te doen’

16 april 2026 om 10:55 Mensen

EDE Ze waren bekenden in Ede en omgeving, maar staan inmiddels veel minder in de schijnwerpers dan jaren geleden. In de serie Krasse Knarren interviewen we bekende Edenaren die uit het nieuws zijn verdwenen, maar zeker hun sporen hebben nagelaten. Deze keer: André Hartgers.

door Jan de Boer

De opa van André Hartgers (1946) was in de twintiger jaren van de vorige eeuw een van de eerste fotografen in Ede. Nog steeds is de in Bennekom geboren Hartgers vaak met een fototoestel te zien. Het is een van zijn vele bezigheden.

,,Ik ben in Bennekom geboren, omdat mijn grootouders van moederskant daar woonden. Mijn ouders trouwden in 1942. Mijn vader Johan is in die tijd opgepakt en toen naar Sudeten-Duitsland getransporteerd. Hij vocht in de meidagen van 1940 als dienstplichtig militair op de Grebbeberg in Rhenen. Voor zijn nummer kwam hij al op in 1937. Na zijn afzwaaien moest hij in 1939 door de voormobilisatie weer opkomen. In de oorlog vocht hij in de Grebbelinie. Daarna keerde hij terug naar zijn werk bij de PTT.”

ALS DE BLIKSEM GETROUWD

,,Vrouwen die niet gehuwd waren, konden in het begin van de oorlog opgepakt worden. Zij moesten in Duitsland gaan werken. Dat wilden mijn ouders natuurlijk niet en daarom zijn ze als de bliksem getrouwd. Daardoor hoefde mijn moeder niet te werk gesteld te worden. Ik ben geboren in het Johanniter Ziekenhuis aan de Edeseweg in Bennekom. In die tijd was er, net als tegenwoordig, veel woningnood. Uiteindelijk kregen ze een woning aan het Heuvelsepad in Ede.”

(De tekst gaat verder onder de foto.)

Bijschrift - Theo Beumer

,,Ik ben opgegroeid in de Bloemenbuurt in Ede. Mijn grootvader van vaderskant had onder andere een meubelfabriek aan de Grotestraat. In de crisisjaren van de jaren dertig is die fabriek ter ziele gegaan. Hij had daar vier man personeel. Daarvoor was mijn grootvader al met fotografie begonnen. Je had toen in Ede ook de fotograaf Mens. Daar heeft grootvader rond 1920 het vak geleerd. Natuurlijk op de oude manier, met die grote kasten.”

ANSICHTKAARTEN

,,Je had toen meerdere fotografen in Ede, maar grootvader was wel iemand die echt aan de weg timmerde. Hij maakte veel foto’s van Ede en liet die afdrukken als ansichtkaarten. Hij heeft er 150 gemaakt. Ik heb daar veel van, meer digitaal dan fysiek. Veel mensen hebben kaarten waarop achterop ‘foto Hartgers’ staat. Als ik vraag: ‘Wil je die kwijt?’, krijg ik vaak te horen: ‘Nee, want we sparen die ansichtkaarten.’ Ik mag ze meestal wel scannen.”

,,Opa had van elke kazernecommandant toestemming om daar foto’s te maken van militairen, militaire paarden en noem maar op. De vergunningen voor al die kazernes heb ik nog allemaal. Een van de belangrijkste foto’s die hij in 1925 maakte, was van het tienspan. Dat waren tien paarden voor een kanon. Dat is maar één keer in Nederland geweest. Na de meubelfabriek had opa naast de winkel van Chiel Horst aan de Grotestraat een fotozaak.”

HARTGERS EN ZONEN

Zijn vader Johan zat in het begin ook in de zaak, waar ook rookwaar en hengelsportartikelen werden verkocht. ,,Daarom heette de zaak Hartgers en zonen. Opa was een van de eersten in Ede die een telefoon had. Hij had zich bij de PTT aangemeld voor het geval er een spoedbestelling was. Dan konden ze hem bellen en verzorgde mijn vader de spoedbestellingen. In 1936 ging mijn vader definitief bij de post werken.”

Na de lagere school ging André Hartgers naar de technische school. ,,Mijn grootvader van moederskant was typograaf bij drukkerij Frouws. Hij wilde dat ik ook die richting op zou gaan. Ik wilde naar de technische school om instrumentmaker, fijnmetaalbewerker, te worden. Na mijn schooltijd ging ik werken bij Brooks Instrument in Veenendaal. Daar kreeg ik een bedrijfsopleiding. Ik heb er vier jaar gewerkt. Ze zeiden bij Brooks dat ik daar niet te lang moest blijven: ‘Je moet ervaring gaan opdoen.’ Bij Agfa, in de fotografische industrie in Arnhem, ben ik camerareparateur geworden.”

MUNITIE EN VUURWAPENS

Daarna werkte hij zeven jaar bij de Luchtdoel Artillerie School (LUA) als onderhoudsmonteur bij de Friso Mauritskazerne bij station Ede-Wageningen. ,,De hele bewapening van de LUA had ik daar onder mijn beheer. Ik had ook het munitiebeheer. Ik kwam op een gegeven moment terug van vakantie en moest bij de kazernecommandant komen. Die zei dat hij in mijn vakantietijd was gebeld door de rijkspolitie. Hij vroeg: ‘Wat heb jij op je kerfstok zitten?’ Bij de rijkspolitie in Apeldoorn zochten ze iemand die verstand had van munitie en vuurwapens. Ze deden me een goed aanbod en ik ben in 1974 overgegaan van het leger naar de politie. Na een jaar ben ik verhuisd. Ik was verhuisplichtig en moest dicht bij het werk wonen. Bij de politie heb ik 34 jaar gewerkt.”

De hele bewapening van de Luchtdoel Artillerie School had ik daar onder mijn beheer

Het betekende veel studie. ,,Uiteindelijk heb ik ballistiek gestudeerd bij professor doctor Kneubühl uit Zwitserland. Ballistiek gaat onder andere over de vlucht van projectielen en kogels. We kennen inwendige, uitwendige, doel- en wondballistiek. Je kunt het allemaal nabootsen. Bij de politie in Apeldoorn kreeg ik een eigen laboratorium. Er werd ook gevraagd naar beveiligingsmiddelen van de politie: hoe die eruitzien en of ze bestand zijn tegen projectielen. Zowel bij de gemeentepolitie als bij de rijkspolitie heb ik daar veel onderzoek naar gedaan.”

,,In Delft werd ik gevraagd of ik namens de politie voorzitter wilde worden van de projectgroep beschermende kleding van het Nederlandse normalisatie-instituut. Dan ben je bekend in die wereld en werd ik ook gevraagd of ik in de Europese normencommissie wilde participeren. Dat zorgde ervoor dat ik veel in het buitenland moest zijn.”

TERUG NAAR ZIJN ROOTS

Na zijn pensioen keerde André Hartgers terug naar zijn roots in Ede. ,,Vaak is het zo dat als je teruggaat naar je geboorteplaats, je er niets meer van terugvindt. Bij mij was dat anders, want ik had nog veel contacten in Ede. Mijn ouders en mijn schoonouders woonden er nog steeds. Toen ik bij het leger zat, werd mij gevraagd of ik voor de dienst welzijnszorg iets wilde vertellen over het ontwikkelen en afdrukken van foto’s. Dat kwam doordat mijn familie in de fotografiebranche zat. Een jaar of vier was ik twee keer per week instructeur bij de fotohobbyclub op de Beekmankazerne.”

,,Ik heb altijd heel veel met foto’s gehad. Een paar duizend foto’s heb ik naar het gemeentearchief gedaan. Als er wat in Ede verandert, maak ik nog steeds foto’s voor het archief. Ook als er nieuwe wijken worden gebouwd. Op een gegeven moment ga je met pensioen en krijg je meer tijd om verschillende dingen te doen. Maar als je met pensioen gaat, heeft ook iedereen je nodig. Wil je dit doen, wil je dat doen? Op een gegeven moment heb je steeds minder tijd en moet je schiften. Dan moet je ook zeggen: dat doe ik niet meer.”

Als er wat in Ede verandert, maak ik nog steeds foto’s voor het archief

VERENIGING OUD EDE

,,Veel doe ik nog voor de Vereniging Oud Ede. Regelmatig krijgt de vereniging foto’s van particulieren. Die digitaliseer ik dan. Daarvoor kan ik mijn eigen tijd indelen. Dat doe ik thuis. Ook doe ik veel voor de Trapakkers. Dat is net weer begonnen. Elk jaar in het voorjaar met het poten van aardappelen. Daarna krijg je het oogsten en het dorsen. Ik zit ook in de groep die met de vlegel dorst. Dat is een demonstratie en leuk om te doen.”

(De tekst gaat verder onder de foto.)

Op de foto van links naar rechts Ben Kolster, Joop Topma en André Hartgers - Jan de Boer

WATERSCHAP VALLEI EN VELUWE

Ook is André Hartgers nog actief voor het waterschap Vallei en Veluwe. ,,Het waterschap beheert veel beken, sprengen en waterlopen. Ik doe voor het waterschap onderzoek naar de waterfauna. Dat betekent onderzoek naar de beestjes en plantjes die in het water zitten. Die geven aan of het water zuiver genoeg is of niet. Die gegevens gaan naar RAVON in Nijmegen, voor reptielen, amfibieën en vissen. Aan de Radboud Universiteit houden ze dat allemaal bij.”

,,In deze tijd, van februari tot eind april, doe ik onderzoek naar de beekprik, een kaakloos dier van tien tot vijftien centimeter lang. De beekprik plant zich voort in het voorjaar. In de Kroondomeinen bij Paleis Het Loo in Apeldoorn komen ze onder andere voor. Ik geef zo af en toe ook nog cursussen macrofauna. Het zit gewoon in me dat ik heel veel dingen leuk vind om te doen.”

Vrijwilligerswerk doe je als je het leuk vindt; als je het niet meer leuk vindt, moet je stoppen, vindt de Edenaar. ,,Als je ergens mee stopt, komt er vanzelf een opvolger. Daar hoef je niet bang voor te zijn. Ik weet niet wat het leukste is dat ik heb gedaan. Ik vind alles leuk. Dan blijf je ermee doorgaan. Met geld heeft het niets te maken. Meestal kost het geld. Dat maakt niet uit.”

FOTOVIRUS

Het Hartgers-fotovirus is overgegaan op zijn zoon Eric. ,,Met anderen is hij bezig een boek uit te geven over orchideeën. Daarvoor heeft hij al ongeveer 50.000 kilometer gereden. Ik weet niet hoeveel foto’s hij van orchideeën heeft gemaakt. Op een gegeven moment zei hij tegen mij: ‘Pa, ik ga de kleinste orchidee fotograferen die er bestaat.’ Een dwergorchidee van één centimeter hoog. Boven op een berg in Oostenrijk vind je deze orchidee. Ik ben met hem mee geweest.”

,,Eric zei: ‘Als je plantjes met kleine witte bloempjes ziet, weet je dat daar die dwergorchideeën staan.’ Na veel zoeken zagen we hem inderdaad staan, die kleine orchidee. Dat was een bijzonder moment.”

Meer verhalen over ‘Krasse Knarren’ lezen? Je vindt alle reeds gepubliceerde artikelen in ons dossier.