Bijzondere lezingenavond van Historische Vereniging Oud-Bennekom: ‘Het échte verhaal’ rond 5 mei 1945

4 mei 2026 om 10:35 Historie

BENNEKOM Historische Vereniging Oud Bennekom (HVOB) is een vereniging die bestaat uit veel bevlogen leden, waarvan er velen ‘zitting’ hebben genomen in de diverse werkgroepen. Ook de werkgroepen ‘Lezingen’ en ‘Kunst’ maken daar een gewaardeerd onderdeel van uit. Dat kwam tot uiting op de lezingenavond die vorige week, 6 mei, in de Brink werd georganiseerd. Het is een onderdeel van een mooie HVOB-traditie. Als regel organiseert Oud-Bennekom jaarlijks minstens drie avonden met lezingen, die plaatsvinden na hun Algemene Leden Vergadering (ALV) en in het voor- en najaar. De voorjaarslezing, die vorige week plaatsvond, had twee onderwerpen namelijk het boek ‘5 mei 1945, het momentum van Wageningen’ en een presentatie van de werkgroep Kunst, die onlangs werd verrast met een aantal bijzondere kunstvoorwerpen die aan de vereniging werden geschonken.

door Dick Martens

Na het welkomstwoord van Bert Mulder, die sinds ‘de lintjesregen’ op 24 april door het leven mag gaan als ‘Lid in de Orde van Oranje-Nassau, gaf hij het woord aan de schrijvers van het boek ‘5 mei 1945, het momentum van Wageningen, Wim Huijser en Jelle de Gruyter. Zij beschrijven in hun boek, waar ook Coen Pepplinkhuizen een wezenlijke bijdrage aan heeft geleverd, zoals zij dat verwoorden ‘wat er rond 5 mei écht is gebeurd’. 

Na wat kleine technische geluidsproblemen steekt het welbespraakte duo, met wat kan worden getypeerd als ‘een 5 mei 1945-monoloog’, bevlogen van wal. De beide schrijvers hadden in hun boek over 75 jaar bevrijding al twee hoofdstukken aan de mythevorming rond 5 mei 1945 gewijd. Mede naar aanleiding daarvan namen ze twee jaar geleden het besluit om alle vraagtekens rondom die historische datum nog uitgebreider te gaan onderzoeken en hier een nieuw boek over te maken. Dat boek ligt inmiddels in de boekhandels en ook veel bezoekers van de HVOB-lezing hebben inmiddels een exemplaar in hun bezit.

De capitulatie is niet op 4 mei ondertekend in Hotel de Wereld.

MYTHE VAN WAGENINGEN

,,In de loop der jaren werd al duidelijk dat het bestaande verhaal, dat in Hotel de Wereld de capitulatie van de Duitse bezetters waarmee Nederland werd bevrijd zou zijn getekend, niet klopte”, opende de Gruyter de lezing. ,,Dat gebeurde namelijk op 4 mei op de Lüneburger Heide in Duitsland. Wageningen speelde daar ook een rol in, omdat daar verder werd onderhandeld over de afronding van de capitulatie.” 

Het was niet zomaar ‘een onderzoekje’ van het duo. ,,Gelukkig hadden we in ons onderzoek ook kennisgenomen van ‘ene Coen Pepplinkhuizen’. Hij publiceerde in 2005 al een artikel in de Volkskrant onder de titel ‘de mythe van Wageningen’. Het koste wat moeite, maar uiteindelijk lukte het ons om contact met hem op te nemen. Gelukkig maar, want we kunnen gerust zeggen dat we zonder hem dit boek nooit hadden kunnen maken.” Pepplinkhuizen was namelijk gefascineerd door het onderwerp, mede omdat hij tijdens de oorlog vanuit zijn jongenskamer op Hotel de Wereld uitkeek. 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Boek 5 mei 1945, het momentum van Wageningen. - Dick Martens

VERBAZING 

,,In de loop der jaren had hij ontzettend veel archieven onderzocht”, aldus de Gruyter. ,,Hij had in zijn huis maar liefst 47 kratten met materiaal. Wij konden en mochten ‘zijn ruwe teksten’ als basis gebruiken. Dat hebben we dan ook gedaan. Die verhalen hebben wij aangevuld met lokale verhalen en duiding van wat er gebeurd is.” Die werkelijkheid, de dingen die zij aantroffen, sloeg bij de schrijvers al lezende en spittend steeds meer om naar verbazing. De vraag aan ‘de zaal’ bevestigde en versterkte die verbazing nog maar eens. ,,Weten jullie bijvoorbeeld waarom Hotel de Wereld werd uitgekozen voor het overleg tussen de Canadezen en de Duitsers?”

Weten jullie waarom Hotel de Wereld is gekozen als locatie?

HISTORISCHE BRONNEN

De gefronste wenkbrauwen waren ‘het antwoord’. De toelichting van de Gruyter bracht verheldering: ,,In de weken voorafgaand gebeurde dat in Achterveld bij Amersfoort. Die locatie was nogal lastig te bereiken. Twee Nederlandse ingenieurs die daarbij betrokken waren, hadden in Wageningen gestudeerd. Zij vonden dat een geschiktere plek. Generaal Foulkes vond daar de naam ‘Hotel de Wereld’ prachtig symbolisch.”

Dan is er nog de ondertitel van het boek. Die luidt: ‘een zo volledig mogelijke reconstructie van het verloop van de gebeurtenissen die leidden naar 5 mei 1945 in Wageningen’, die mogelijk nog wat vraagtekens oproept. Maar Huijser en de Gruyter verwachten niet dat er nu nog veel nieuwe feiten naar boven komen. ,,We hebben de door ons beschikbare historische bronnen nu zo goed doorgespit, met heel veel dank aan Coen, dat we dat ons niet voor kunnen stellen.” 

Maar ook zij wierpen de vraag, ‘beschrijven we in ons boek nu dé waarheid?, toch ook richting de bezoekers nogmaals op. Het eensgezinde antwoord: ,,Ook dat durven we niet te stellen. De nodige gebeurtenissen zijn gebaseerd op verhalen van mensen. En die zijn per definitie subjectief. Ook speelden er diverse belangen, vanaf dag 1 is er bewust en onbewust verwarring geschept.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

De werkgroep Kunst van Historische Vereniging Oud-Bennekom brachten ook enkele bijzondere voorwerpen voor het voetlicht. - Dick Martens

DICK KET

Na de pauze, waar de lezing over het boek van Huijser en de Gruyter zeker nog een levendig gespreksonderwerp was, was het de beurt aan de Werkgroep Kunst, om enige bijzondere voorwerpen voor het voetlicht te brengen. Ria Modderkolk voerde het woord, zij werd daarbij ondersteund door André Karper die de voorwerpen toonde. De Werkgroep Kunst werd in 2025 in het leven geroepen. ,,Van het HVOB-bestuur hebben wij de opdracht gekregen om de kunstcollectie van de HVOB te beheren en uit te breiden. Al vrij snel werden wij verrast met kunstwerken die aan de vereniging werden geschonken. Dat waren onder andere een schilderij van Dick de Groot en van Gert Jan Koster werden een drietal fraaie foto’s ontvangen.” Maar ook werd de werkgroep onlangs verrast en verblijd met een bijzonder en origineel schilderij van de Bennekomse schilder Dick Ket. 

Een schilderij van de Bennekommer Dick Ket is destijds als huwelijkscadeau gegeven, nu heeft HVOB het.

,,We kregen een telefoontje van Peter van Witteveen, een geboren Bennekommer die momenteel in Vlissingen woont. Hij was in het bezit van een schilderijtje van Dick Ket en wilde dat aan de HVOB schenken. Zijn grootouders waren bevriend met de ouders van Dick Ket, die evenals Peter aan de Prins Bernhardlaan in Bennekom woonden. Toen de ouders van Peter in 1943 gingen trouwen, kregen zij dat schilderijtje als huwelijkscadeau. Dick Ket was toen al overleden (1940). Volgens ‘de overlevering’ was het een schilderijtje uit Ket’s vroege periode en was het een afbeelding van een ophaalbrug in Delft. Maar na nader onderzoek en contact met de Vereniging Oud Hoorn bleek, dat het de Kleine Oostbrug, een ophaalbrug in Hoorn, te zijn. Na het overlijden van Dick Ket is er in 1944 begonnen met het in kaart brengen en documenteren van zijn oeuvre. ‘Ons’ schilderijtje is in 1943 geschonken aan de familie Witteveen en daarom waarschijnlijk buiten die beschrijvingen gevallen. Er is dus sprake van ‘een nieuw ontdekte Dick Ket’.” 

Ook werden aan de werkgroep nog een tweetal etsen van HVOB-lid Kees van Grootheest geschonken. ,,Een ets van Jan Poortenaar. Dat was nog een cadeautje voor ons 80-jarig bestaan. Het tweede cadeau is een kleurentekening van W.G. van de Hulst junior, een originele illustratie van een verhaal uit het grote voorleesboek van W.G. van de Hulst bij het verhaal ‘Eerlijk is Eerlijk’ op bladzijde 275.” De meer dan interessante avond werd besloten met een verfrissend drankje.