‘Er gaat [een stukje] van je verleden weg'

19 mei 2026 om 11:52

We doen onze schoenen uit. De slippers heeft ze al klaargelegd. ,,Let niet op de rommel in huis”, zegt ze. ,,Ik ben pas net thuis.”

Ooit was dit een vol huis, zegt Ayten, maar nu woont ze er alleen. De achterdeur staat open. Als je doorloopt kom je in een serre die totaal anders aanvoelt dan de bijna steriele woonkamer. In het midden staat een grote kachel die al warmte afgeeft. Er staan houten meubels, schilderijen, en een tafel vol paprikaplanten in kartonnen bekertjes.

,,Ga lekker zitten”, zegt Ayten, en ze wijst naar de kachel. Ze schuift een paar kleine krukjes bij elkaar. ,,Hier wil ik de sfeer van mijn geboorteland nabootsen”, zegt Ayten. ,,De ene kamer modern, en hier… zoals vroeger.” De kachel komt uit de streek waar ze is opgegroeid.

Serie Stille krachten: wat blijft er over als de flats verdwijnen?
Ede-Zuid staat aan de vooravond van grote veranderingen. De komende jaren maken meerdere hoogbouwflats plaats voor nieuwbouw. Sociale huurwoningen verdwijnen, koop- en middenhuurwoningen komen ervoor terug. De wijk moet leefbaarder worden, met nieuwe ontmoetingsplekken, sociale programma’s en meer samenhang.
Maar achter de plannen, tekeningen en beleidswoorden wonen mensen.
De komende maanden maakt Bureau Spotlight een serie verhalen over vrouwen in Ede-Zuid. Vrouwen die de wijk kennen van binnenuit. Die er wonen, zorgen, werken, opvoeden, elkaar ontmoeten en al jaren samen een gemeenschap vormen.
Hoe kijken zij naar hun wijk? Wat betekent deze plek voor hen? Wat verandert er als de flats verdwijnen? En krijgen zij een stem in de plannen die hun woonomgeving ingrijpend zullen veranderen?
Een serie over sloop en nieuwbouw, maar vooral over thuis, gemeenschap en de vraag wie mag meepraten over de toekomst van Ede-Zuid.

,,Willen jullie thee?” Ze is meteen druk in de weer. ,,Ik ben heel erg bezig met duurzaamheid”, zegt ze. ,,Ik recycle vaak dingen.” Ze wijst naar steentjes die ze uit een aquarium heeft gehaald. Nu zitten er plantjes in. ,,Helaas heb ik ze te veel water gegeven”, lacht ze.

Ayten is graag bezig met haar handen. ,,Ik ben vandaag naar naailes gegaan. Ik heb twee rokjes afgemaakt.” Ze haalt een bidkleedje uit de kast. ,,Deze heeft mijn moeder gemaakt.” Zelf is ze ook bezig met het haken van een kleedje.

Vroeger trok Ayten altijd met haar broers op. ,,Ik kon mijn fietsbanden zelf repareren”, zegt ze met een glimlach. Ze ziet zichzelf niet als de ‘standaard Turkse vrouw’. In veel Turkse huishoudens is het huis altijd brandschoon en perfect op orde, legt ze uit. ,,Ik weet wat ik heb. Ik hoef niet te zijn zoals iedereen.”

MANTELZORG Zonder dat we een vraag stellen begint ze te vertellen. Over haar familie, haar kinderen, haar man, haar vader, zussen en broers. Tot haar twaalfde woonde ze in Nederland, met haar familie. ,,We zijn met tien broers en zussen”, zegt ze. Maar toen ze twaalf was, vroeg haar vader aan haar of ze terug naar Turkije wilde om voor haar opa en oma te zorgen.

,,Ik ging helemaal alleen terug.” Ayten haalt haar schouders op. ,,Ik had toen zó veel zelfvertrouwen en nu nog steeds. Ik weet niet of dat goed is of slecht”, zegt ze lachend. Ondertussen schept ze de aardappeltjes in de oven om.

Zesenhalf jaar zorgde ze voor haar grootouders. ,,Toen was ik er klaar mee.” Ze belde haar vader. ,,Ik zei: ik kom nu terug. En als jullie mij niet terughalen, dan kom ik zelf.” Ze hadden meteen door dat ze het meende, zegt ze. Dus kwam ze terug.

In Turkije had ze heimwee naar haar familie en naar huis. ,,Ik schreef brieven en gedichten over hoe erg ik ze miste.” Toen ze terug was, wilde ze weer naar school. Dat lukte niet: haar moeder werd ziek en Ayten werd mantelzorger.

ACTIEF Ayten is heel actief in de buurt als vrijwilliger. Ze heeft vijf jaar gecollecteerd voor de Brandwondenstichting. Daarnaast bracht ze koffie rond bij ouderen, speelde spelletjes met hen en was ze maatje voor mensen die dat nodig hadden. Ze gaf Nederlandse taalles en was een tijd badjuf bij het vrouwenzwemmen in zwembad De Peppel. Ook heeft ze een keer een slechtziend meisje begeleid op een schoolreis. ,,Ik heb van alles gedaan in mijn leven”, zegt Ayten. ,,Maar er geld mee verdienen lukte niet.” Ze ontvangt nu een uitkering, maar zou graag weer aan het werk gaan.

Het zoeken naar werk gaat niet altijd makkelijk, vertelt Ayten. Ze heeft contact met Werkkracht om samen te zoeken naar een baan. ,,Lichamelijk werk kan ik niet goed. Ik heb wel meerdere dingen geprobeerd. Ik wilde bijvoorbeeld een taxipas halen. De theorie heb ik binnen een dag gehaald, maar de praktijk ging niet. Ik ben niet goed in twee dingen tegelijk doen.”

Ayten heeft ook geprobeerd om aan de slag te gaan in de zorg. ,,Ik heb een niveau 2-diploma behaald in 2013. Dat is het enige diploma dat ik heb. Ik heb geen diploma van de basisschool en ik heb nooit de middelbare school gedaan”, vertelt ze.

,,We zijn al zo lang aan het praten, de aardappels zijn inmiddels klaar”, lacht Ayten. Ze snijdt een aardappel open, legt er een klont boter in en strooit er geraspte kaas overheen. ,,Dit is een typisch Turks gerecht”, zegt ze. Even later schenkt ze er ook Turkse thee bij.

PLEEGMOEDER Op een avond zit Ayten op de bank als ze een oproep voorbij ziet komen: met spoed wordt een plek gezocht voor drie jonge kinderen, met een moslimachtergrond. Ze twijfelt geen moment en reageert. ,,Ik moest het BSN-nummer van mij en mijn kinderen doorgeven. Toen was het rond”, vertelt ze.

Tijd om te overleggen met haar man en zoons had ze niet. Het was Ramadan, en ‘s avonds nadat iedereen had gegeten, bracht ze de mededeling dat ze had besloten de kinderen in huis te nemen.

Ze was ervan uitgegaan dat het nog een paar weken zou duren, maar de volgende dag werd er aangebeld en stonden er drie kinderen met koffertjes voor de deur. In de koffers zat kleding voor twee dagen. Ayten herinnert zich nog dat de middelste vooraan stond. Ayten had vijf vogeltjes in huis, die waren van haar zoon. ,,Ik dacht: dat vinden kinderen leuk. Dus ik pakte ze bij de hand en liet de vogeltjes zien.”

De bedden voor de oudste twee kinderen stonden klaar. Een met een prinsessendekbed en een met een Pokémondekbed. Voor de jongste, toen veertien maanden oud, regelde ze een ledikantje via haar buurvrouw.

De kinderen konden geen woord Nederlands. ,,We communiceerden met gebaren. En je ziet veel aan de houding van kinderen.” De drie kinderen zijn vierenhalf jaar bij Ayten gebleven. Toen ze weggingen was het heel leeg in huis, vertelt ze. ,,Ik viel in een gat.” Gelukkig komen de pleegkinderen nog regelmatig langs.

TOLSTOJ Ayten gaat inmiddels bijna twee jaar naar een leesclub waar veel Turkse vrouwen komen, maar iedereen is welkom zegt ze. ,,Er zijn soms ook Marokkaanse vrouwen, het is een gemixte groep.” Elke vrijdagochtend komen ze samen in een van de flats in Ede-Zuid. ,,We lezen geen Jip en Janneke-boeken. Toen ik voor het eerst bij de groep kwam, waren ze Tolstoj aan het lezen.” De groep is bezig met het boek Dromen, Durven, Doen van Ben Tiggelaar, als we een ochtend meegaan naar de flat. Op tafel staan stroopwafels, thee en koffie. Voordat ze beginnen met lezen, leidt een van de vrouwen een korte meditatie, om rustig te worden.

Sommige vrouwen hebben een papieren versie van het boek, anderen lezen mee op hun telefoon. Om de beurt leest iemand een stukje voor. Nadat er een alinea is gelezen, bespreken ze de woorden die ze nog niet kennen met elkaar. ,,Begrijpend lezen is belangrijk”, zegt een van de vrouwen. Ze helpen elkaar op weg door uitspraak te verbeteren en door voorbeeldzinnen te bedenken.

,,Het is heel fijn om iets voor mijzelf te hebben”, vertelt Ayten. Zeker toen ze het druk had met de pleegkinderen, legt ze uit. ,,Lezen verbreedt je woordenschat, kennis en taal. Je leert nieuwe mensen kennen. De leesclub is echt mijn uitlaatklep.”

SLOOP Ayten kent ook de verhalen over Ede-Zuid. Over de overlast in het Huygenspark en de veranderingen. Zelf ervaart ze het anders. ,,Ik heb het hier naar mijn zin” vertelt ze. Ze merkt weinig van de onrust en ervaart het juist als een rustige wijk met behulpzame buren.

Die betrokkenheid ziet ze ook terug bij haar Turkse vriendinnen, die ook actief zijn in de buurt. Ze organiseerden laatst een rommelmarkt in het Huygenspark. Ze vertelt dat ze een van hen al heel lang kent. ,,Ik kom vaak bij haar over de vloer.”

Ayten weet van de veranderingen die eraan komen in de wijk. Haar zoons wonen in de Merlijnflat, die gesloopt gaat worden. Zelf heeft ze in de Van Eekelen-flat gewoond. ,,Veel herinneringen gaan weg als de flat wordt gesloopt. Niet uit je gedachten natuurlijk. Maar als ik daar nu langs kom, kijk ik altijd naar waar ik gewoond heb en waar mijn kinderen zijn opgegroeid. Er gaat een stukje van je verleden weg.”

De komende maanden maakt Bureau Spotlight een serie verhalen over vrouwen in Ede-Zuid: over wat de veranderingen in de wijk voor hen betekenen, en over de gemeenschap die zij al jaren samen vormen. Wil je jouw verhaal delen? Je kan mailen naar Mathanja@bureauspotlight.nl