Podcastserie Zwarte Zondag over bombardementen op Ede: de zwartste dag uit de Edese geschiedenis

EDE Het begint als een onrustige zondagochtend in september 1944. Binnen enkele uren verandert die dag in een onmetelijke nachtmerrie. Een regen van honderden bommen treft Ede, verwoest huizen, verscheurt gezinnen en veroorzaakt een stilte die generaties zou achtervolgen. Hoe moet het geweest zijn om dat mee te maken? En waarom zwijgt Ede zo lang over deze zwarte zondag? In de podcast Zwarte Zondag zoekt onderzoeksjournalist Jessica Kapelle naar antwoorden. Aan de hand van ooggetuigen, nabestaanden en historici reconstrueert zij 17 september 1944. Een dag die nog altijd nazindert in het geheugen van het dorp.

Heel Ede wordt op zondagochtend 17 september 1944 opgeschrikt. Het is al de hele ochtend onrustig. Het wordt zelfs zo erg dat mensen in de kerk naar huis worden gestuurd. Dan vallen er plots honderden bommen uit de lucht. 

Als in Ede de scherven worden geraapt na de bommen in de ochtend, is het in de middag opnieuw raak. Rond kwart over 3 wordt het Veluwse dorp opnieuw gebombardeerd. 71 mensen komen die dag om, honderden raken gewond. Het wordt de zwartste dag uit de geschiedenis van Ede.

In 2009 wordt het monument aan de Parkweg ter nagedachtenis aan de slachtoffers en de gebeurtenis onthuld. In datzelfde jaar vindt de eerste officiële herdenking van deze zwarte zondag plaats. Inmiddels staan tientallen mensen ieder jaar stil bij wat er op zondag 17 september 1944 in Ede gebeurde. Komende vrijdag 19 september, de eerste vrijdag na de betreffende datum, staat Ede opnieuw stil bij wat er die zwarte dag 81 jaar geleden afspeelde. 

STILTE

Lange tijd is er nauwelijks over de gebeurtenissen op zwarte zondag gesproken. Pas sinds de komst van het monument lijkt er meer ruimte te zijn om hierover te praten. 

Wat me vooral bij is gebleven is dat alle betrokkenen het heel fijn vonden om hun verhaal te doen. Iedereen waardeert het dat er nog steeds aandacht is voor deze dag die 81 jaar geleden die zoveel indruk heeft gemaakt

Om de stilte rond deze dag te doorbreken, maakte BDUmedia (uitgever van Ede Stad) samen met Bureau Spotlight een podcast over de gebeurtenissen op 17 september 1944. Onderzoeksjournalist en podcastmaker Jessica Kapelle verdiepte zich maandenlang in deze dag. Aan de hand van tientallen gesprekken maakte ze vijf afleveringen om het verhaal van die dag te vertellen. 

In de podcast zijn onder andere ooggetuigen en nabestaanden aan het woord over de impact die de betreffende zondag op hen heeft gehad. ,,Wat me vooral bij is gebleven is dat alle betrokkenen het heel fijn vonden om hun verhaal te doen. Iedereen waardeert het dat er nog steeds aandacht is voor deze dag die 81 jaar geleden zoveel indruk heeft gemaakt’’, vertelt Kapelle. 

Daarnaast wordt in de podcast uitgezocht waardoor het kan dat er zoveel slachtoffers vielen en wordt besproken hoe ervoor gezorgd kan worden dat deze gebeurtenis in het collectieve geheugen blijft. 

EXTRA AANDACHT

Arjan Ros van Platform Militaire Historie Ede, die de jaarlijkse herdenking bij het monument aan de Parkweg begeleidt, is blij met de extra aandacht die er komt voor de zwartste dag uit de geschiedenis van Ede. ,,Het is een mooi project’’, vindt hij. ,,Deze dag mag niet vergeten worden.’’ Deze positieve geluiden hoorde maakster Kapelle veel terug tijdens het maken van de podcast. 

HERDENKING

De herdenking bij het monument aan de Parkweg op vrijdag 19 september start om 11.00 uur. Er zijn onder meer verhalen van nabestaanden te horen. 

Leerlingen van De Ontdekking, de Koepelschool en De Rots zijn aanwezig. Verschillende basisscholen speelden een rol bij de hulpverlening na het bombardement in 1944: als mortuarium, noodhospitaal en als opvanglocatie. 

De leerlingen dragen tijdens de herdenking gedichten voor en noemen de namen van de slachtoffers. 

Verder leggen nabestaanden, ooggetuigen en burgemeester Verhulst bloemen bij het monument, verzorgen muziekverenigingen De Harmonie en Pegasus Pipes en Drums de muziek en is er gelegenheid om na te praten.

Tijdens de herdenking worden de laatste opnames gemaakt voor de podcast die in oktober verschijnt. Organisator Arjan Ros vindt het belangrijk om ieder jaar stil te staan bij deze zwarte dag. De herdenking omschrijft hij als indrukwekkend. ,,Ieder jaar raakt het me weer.’’

De podcast ‘Zwarte Zondag’ is eind oktober te beluisteren via Spotify, Podimo, Apple Podcasts, de app van Ede Stad en de website. Eind november houden BDUmedia en Bureau Spotlight een speciale avond in het teken van Zwarte Zondag en de podcast.

Lees ook

Twee nieuwe namen op herdenkingsmonument bombardement Ede-Zuid