Nieuwe podcast ‘Zwarte Zondag’ met getuigenverslag over het verzwegen bombardement Ede: ‘Altijd zoeken naar de nuance’

EDE ,,Het verhaal van Tini, een van de ooggetuigen van het bombardement, was een schot in de roos. Ze vertelde heel gedetailleerd over de gebeurtenissen in september 1944 en de angsten die ze heeft uitgestaan in de schuilkelder. Ze nam mij als het ware aan de hand mee.” Aan het woord is onderzoeksjournalist en podcastmaker Jessica Kapelle. Ze vertelt over de achtergrond van de zwartste dag uit de geschiedenis van Ede. Wat is er eigenlijk gebeurd, waarom is er lange tijd zo weinig aandacht voor en heeft het nog steeds impact op de dag van vandaag?

door Diana Kervel  

De podcast ‘Zwarte Zondag’ schetst de gebeurtenissen op 17 september 1944, toen Ede getroffen werd door een bombardement. Het was de vooravond van Operatie Market Garden. Het gebied dat zwaar werd getroffen was onder andere de wijk rond de Parkweg in Ede-Zuid. In totaal zijn 71 mensen omgekomen en honderden gewond geraakt.

TINI VAN GIJTENBEEK 

Een van de Edenaren die reageerde op een oproep in Ede Stad en Bennekoms Nieuwsblad is 88-jarige Tini van Gijtenbeek-Modderkolk. De Edese stond er direct voor open om haar verhaal van die zwarte zondag te delen in de podcastserie. ,,Het is fijn om hierover te praten’’, vindt ze. Ze vindt het belangrijk dat het verhaal van zondag 17 september 1944 verteld blijft worden. Het voorbeluisteren van afleveringen ontroerde haar. ,,Ik wist eigenlijk niet dat het nog zoveel met me deed.’’ Als 7-jarig meisje maakte ze de bombardementen op Ede mee. Het was een dag die veel indruk op haar maakte. ,,Je ziet al die vliegtuigen komen, maar weet niet wat er gaat gebeuren.” 

(Tekst gaat verder onder de foto)

Edese Tini van Gijtenbeek-Modderkolk (88) in gesprek met podcastmaker Jessica Kapelle. - Ted Walker

Samen met haar familie en buurtbewoners bracht ze die dag door in de schuilkelder in de achtertuin. Een plek die haar altijd is bijgebleven. ,,Vreselijk vond ik dat, die kelder. Na de oorlog ben ik er nooit meer in geweest. Hier thuis ga ik ook de kelder nooit in.’’ Bij het bombardement verloor Van Gijtenbeek haar vriendinnetje Jetty Plantinga. ,,Ik weet nog heel goed hoe ze eruit zag. Het was alleen het broertje dat onder tafel zat, die leefde nog.’’ Jetty en haar ouders kwamen om.

Ik wist eigenlijk niet dat het nog zoveel met mij deed.

ONBEKEND VERHAAL

De Tweede Wereldoorlog heeft altijd al de interesse gehad van podcastmaker Kapelle, meer specifiek de persoonlijke verhalen. ,,Op school krijg je een algemeen verhaal te horen over de verschrikkingen. Maar als Jood heb je een heel andere oorlog beleefd dan als verzetsstrijder of NSB’er.” Het verhaal over de zwarte zondag en het bombardement kende Kapelle niet. Al gauw merkte ze dat dit voor heel veel mensen in de gemeente Ede geldt. ,,Daar ging mijn journalistenhart wel sneller van kloppen.” Een podcast vraagt een heel andere manier van werken dan wanneer je dat in een krant zou doen. Lachend: ,,Je moet in ‘audio’ gaan denken. Nadenken over hoe een verhaal klinkt, niet hoe het leest.” Voor informatie heeft ze diverse bronnen aangeboord, waaronder het gemeentelijk archief, Vereniging Oud Ede, Platform Militaire Historie Ede, maar ook historici en zelfs een traumapsycholoog.

FEITEN EN VERHALEN

Traumatische herinneringen kunnen veranderen. Mede omdat ze beïnvloed worden door emoties, context, betekenis en tijd. Hoe is Kapelle hiermee omgegaan in combinatie met de historische feiten? ,,Niet alles is even goed gedocumenteerd, dus dat was wel een uitdaging. Door de jaren heen komen nieuwe feiten naar voren. Om een voorbeeld te geven, er stonden eerst 69 namen van slachtoffers op het monument op de Parkweg in Ede. Dit is gecorrigeerd naar 71 omdat er twee slachtoffers in het ziekenhuis in Utrecht zijn overleden. De waarheidsvinding in documenten gaat voor op vertelde verhalen.” 

Een podcast is bij uitstek geschikt om een rijker en meer gelaagd verhaal te scheppen dan enkel een losse verklaring. ,,Ik neem mensen mee op mijn zoektocht, maar ben altijd op zoek naar de nuance. Dat doe je door de verschillende perspectieven te schetsen, maar ook door het in de tijdgeest te plaatsen. De oorlogsvoering van nu is niet te vergelijken met die van 80 jaar geleden.”

Lees ook

Twee nieuwe namen op herdenkingsmonument bombardement Ede-Zuid

 

VROEGER, NU EN TOEKOMST

De Tweede Wereldoorlog is niet los te zien van de huidige tijd. ,,Het heeft nog steeds effect op ons leven. Met alles wat nu gaande is in de wereld komt een oorlog dichterbij. Daarom is het ook zo belangrijk om de verhalen te blijven vertellen. Om de ervaringen van mensen uit de eerste hand te horen. De verantwoordelijkheid is dan voor ons en de komende generaties om deze te blijven vertellen. Om te voorkomen dat de geschiedenis zich herhaalt.”

PERSOONLIJK PROCES

De onderzoeksjournaliste is bijna een jaar bezig geweest met het boven tafel krijgen van de feiten, het afnemen van interviews, opnemen, editen en monteren. ,,Het maken van de podcast is een gigantisch persoonlijk proces geweest. Je hoort mijn stem, mijn vragen, mijn zoektocht naar antwoorden en de keuzes die ik heb gemaakt om het verhaal te vertellen. Ik vind het spannend dat het voor iedereen te beluisteren is. Ik hoop dat mensen er met interesse naar luisteren en een beeld krijgen van wat er die zondag in 1944 is gebeurd.”

PODCAST

De eerste aflevering van de podcast over het bombardement in Ede is te beluisteren met ingang van maandag 27 oktober op edestad.nl/podcast en via Spotify, Podimo en Apple Podcasts. De trailer van de podcast is via hier te beluisteren. Iedere week is een nieuwe aflevering beschikbaar. In totaal zijn het vier afleveringen van 30 minuten.

In Cultura, aan de Molenstraat 45 in Ede, zal op maandag 24 november om 20.00 uur een live evenement over de podcast serie gehouden worden. Naast Jessica Kapelle komen andere mensen uit de podcast aan het woord. ,,Samen gaan we in gesprek over de inhoud en het maakproces van de podcast.” Ook hierbij aanwezig zijn? Aanmelden kan via deze link. Deelname is gratis.