Voor of tegen? Dit vinden de Edese politieke partijen van burgerparticipatie

EDE Het lijkt kraakhelder: eens in de vier jaar gaan inwoners van een gemeente naar de stembus. Ze kiezen daar hun favoriete partij of partijprogramma en uiteindelijk worden de raadszetels democratisch verdeeld. Vier jaar lang hebben de zittende collegepartijen en raadsleden - die dus zijn gekozen door de inwoners zelf - het voor het zeggen. Toch is er de laatste decennia een trend te zien waarbij inwoners ook na verkiezingen willen en kunnen meepraten met de democratische meerderheid. Het begrip ‘burgerparticipatie’ is niet nieuw.

Terugkijkend zijn er talloze trajecten in Ede te bestempelen als projecten waarbij inwoners mee konden praten. Van de aanleg van de Parklaan, tot de meer recentere plaats voor de unieke Edese ziekenbarakken. Of het meepraten over hoe het WFC-terrein in Ede eruit moet komen te zien. En wat te denken van het traject rond het uitbreiden van het aantal optredens in het Edese Openluchttheater, waar bewoners lang meepraatten, maar zich door de gemeente uiteindelijk in hun hemd gezet voelden.

Aan de andere kant levert het meepraten door Edenaren wellicht zinvolle nieuwe informatie en andere invalshoeken op, waardoor lokale politici betere inzichten krijgen.

Meepraten wekt misschien wel de suggestie dat inwoners ook kunnen meebeslissen. Gaat het daar wellicht vaak fout? Op sociale media vliegen de termen ‘ze luisteren toch niet’ of ‘de politieke woont in een ivoren toren’ je om de oren. Maar is dat echt zo, of is de inbreng vanuit een participatietraject niet altijd relevant of uitvoerbaar?

Is het Edese burgerparticipatietraject wel zinvol of moet op dit gebied het roer om, wat wellicht politieke moeilijkheden en gevoeligheden met zich mee kan brengen?

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen legt Ede Stad Plus een aantal stellingen voor aan de Edese politieke partijen. Vandaag over burgerparticipatie en de verwachtingen die dat met zich meebrengt.

Stelling: Ede moet het bestuur radicaal dichter bij inwoners brengen, ook als dat betekent dat participatie (het meepraten en richting geven door inwoners) echt kan leiden tot andere besluiten. Daarnaast moet Ede ook beter uitleggen dat participeren niet betekent dat het pas is geslaagd als inwoners hun zin krijgen.
Lees hieronder de standpunten van de Edese politieke partijen.

Gerrit Flier (SGP) - Foto: SGP Ede
Wij vinden het belangrijk dat de gemeente bereikbaar en toegankelijk is en dat de kloof tussen bestuur en inwoners wordt gedicht. Door goed te luisteren en belangen zorgvuldig af te wegen vergroten we het draagvlak. Dit geldt vooral bij complexe onderwerpen. Als participatie niet slaagt geven sommigen de schuld aan ‘de gemeente’ of ‘de inwoners’. Maar ook politieke partijen hebben hierin een volk vertegenwoordigende taak. De raad is democratisch gekozen en moet soms besluiten nemen die het algemeen belang dienen en niet het individuele belang. Participatie mag geen ‘schaamlap’ worden waarachter politici zich kunnen verschuilen om zelf geen besluit te hoeven nemen. Door burgers te veel te beloven, krijgen zij het beeld van een onbetrouwbare overheid omdat beloften zelden kunnen worden waargemaakt. De SGP staat voor een overheid die doet wat zij zegt en zegt wat zij doet. SGP neemt haar verantwoordelijkheid. Een partij die al meer dan 100 jaar bestaat en geworteld is in de Edese samenleving. Oók in onze dorpen. Hierdoor zijn we vaak in een vroeg stadium op de hoogte van lopende ontwikkelingen en weten we als partij wat er leeft onder de burgers. Dit helpt om een participatieproces te duiden, de uitkomst beter te begrijpen en een eigen afgewogen besluit te nemen in het belang van de Edese samenleving.

Arie Barendrecht (ChristenUnie) - Foto: Rob Renger
De ChristenUnie hecht waarde aan de representatieve democratie waarin de gemeenteraad besluiten neemt namens alle inwoners, met open ogen en oren voor wat er leeft in de samenleving. Burgerparticipatie is daarin een waardevol middel, mits goed georganiseerd. Dat vraagt om duidelijke afspraken vooraf, zodat deelnemers weten waar ze wel en geen invloed op kunnen uitoefenen. En dat het algemeen belang als de stem van toekomstige generaties worden meegewogen. Wij geloven in de kracht van bewoners en gemeenschappen. Daarom staan wij positief tegenover het uitdaagrecht: het recht van inwoners om de gemeente uit te dagen en aan te geven dat zij bepaalde taken slimmer, beter of goedkoper kunnen uitvoeren. Wij zien dorpsraden als volwaardige gesprekspartners die de stem van het dorp vertegenwoordigen. Ze zijn geen verlengstuk van de gemeenteraad, maar wél essentieel voor het betrekken van inwoners bij lokaal beleid. Daarom willen wij dorpsraden proactief betrekken bij beleid, zodat de gemeenteraad goede besluiten neemt.

Gabriëlle Hazeleger (GemeenteBelangen Ede) - Foto: Arjan van Bruggen
GemeenteBelangen Ede is het eens met de stelling. Participatie betekent dat inwoners serieus worden gehoord en betrokken, maar niet dat iedere wens automatisch wordt ingewilligd. Dat vraagt om duidelijke kaders en eerlijke uitleg vooraf. Door te doen wat we zeggen en helder te zijn over verwachtingen, kan het vertrouwen van inwoners in de politiek worden hersteld.

Sam Elfvering (D66) - Foto: Gertjan van Ginkel
D66 Ede wil dat het bestuur dichter bij de inwoners staat. Besluiten worden niet alleen in het gemeentehuis genomen, maar samen met de mensen die er wonen en werken. Dat betekent dat inwoners echt mee kunnen praten en dat hun input kan leiden tot andere keuzes. Goed participeren betekent ook dat de gemeente duidelijke kaders stelt waarover geparticipeerd wordt, dit voorkomt teleurstelling en creëert duidelijkheid. Participatie moet gaan over samen oplossingen vinden, niet over winnen of verliezen. Als D66 Ede hebben we in de afgelopen vier jaar ook diverse initiatieven genomen om de Edese politiek open te breken en meer transparant te maken. Zo hebben we het mogelijk gemaakt voor inwonerinitiatieven om de raad toe te spreken. We hebben het proces na de verkiezingen van coalitievorming meer openbaar gemaakt en we hebben keer op keer schouder aan schouder gestaan met Edenaren die zich niet gehoord voelde.
Onze ambitie reikt verder. We willen openbare coalitieonderhandelingen, meer geld voor participatie en simpelweg een gemeente die beter communiceert en samenwerking met haar inwoners zonder bang te zijn voor de uitkomsten. Alleen zo voorkomen we de situaties zoals die de afgelopen jaren zijn ontstaan zoals rondom het Openluchttheater.

Leendert Houweling (CDA) - Foto: Mariëlle Gijsbertsen
We zien dat veel Edese inwoners en ondernemers bereid zijn zich in te zetten voor hun eigen leefomgeving. Bij hen is veel kennis en creativiteit aanwezig die onze gemeente mooier maakt en de gemeentelijke projecten kan verrijken via participatie. Tegelijkertijd zien we dat niet elke betrokkenheid van onze inwoners tot tevredenheid leidt. Bijvoorbeeld wanneer de verwachtingen over de mate van inspraak op voorhand niet duidelijk zijn.
Als CDA kijken wij bij ieder besluit naar welke inwoners daarmee worden gediend en welke inwoners daar mogelijk nadeel van ondervinden. Daarbij hanteren wij doorgaans de vuistregel dat het algemeen belang voorgaat boven het individuele belang.
Goede toelichting richting inwoners en inspraak voorafgaand aan een besluit zijn daarbij van groot belang. Voor de wijze waarop een besluit uiteindelijk wordt uitgevoerd, is participatie een passend en waardevol instrument. Het is daarbij de taak van de gemeente om vóór aanvang van participatie met bewoners duidelijk aan te geven waar wel en waar niet nog op kan worden gestuurd.

Ruben van Druiten (BurgerBelangen Ede) - Foto: Arjan van Bruggen
Inwoners moeten wat BurgerBelangen betreft betrokken worden bij zowel grote ingrijpende projecten als bij projecten in hun directe omgeving, die van invloed zijn op hun woongenot. Zij moeten tijdig geïnformeerd worden, zodat hun inbreng nog betekenis heeft. Dit gebeurt niet altijd goed. Daarom heeft BurgerBelangen bijvoorbeeld onlangs ook een voorstel ingediend voor een participatietraject rondom de ontwikkelplannen voor het WFC-terrein. De gehele gemeenteraad heeft hier gelukkig mee ingestemd.
Participatie is enorm belangrijk, maar vooraf moet wel duidelijk zijn wat er met de inbreng wordt gedaan. Als niet duidelijk kan worden gemaakt waar participatie toe leidt, dan heeft het geen zin en leidt het tot frustratie.
Participatie betekent inderdaad niet dat inwoners altijd hun zin krijgen, maar wel dat inwoners tijdig betrokken worden, gehoord worden en vooral niet genegeerd worden. Zoals we onlangs constateerden bij de perikelen rondom het Edese Openluchttheater, waardoor onze fractie zich genoodzaakt voelde om een motie van treurnis in te dienen.

Bart Omlo (VVD) - Foto: Lillian Akkermans-Veldman
We zijn samen verantwoordelijk voor de verdere groei en bloei van Ede, waarbij ideeën, betrokkenheid en draagvlak vanuit de inwoners en ondernemers onmisbaar zijn! De afgelopen jaren zijn er te veel voorbeelden geweest waarin te weinig werd geluisterd naar inwoners en ondernemers, zoals bij de herinrichting van de Zeeheldenbuurt en de plannen rondom de Mauritskazerne.
Als VVD Ede willen wij een betrouwbare en dienstbare gemeente, die actieve inspraak door inwoners stimuleert. Het is hierbij essentieel dat de wederzijdse verwachtingen (en beperkingen) ten aanzien van participatie vooraf duidelijk zijn en vast worden gelegd. Een digitaal participatieplatform, waarop alle gemaakte afspraken en gezette stappen zijn terug te vinden, kan hier mogelijk bij helpen. Onze inzet voor komende periode is dat participatie geen afvinklijstje meer is, maar dat er oprecht wordt geluisterd naar inwoners en ondernemers. Dat het meedenken en meedoen tijdens participatietrajecten zwaar meeweegt in de beoordeling van plannen en beleid, zodat we samen kunnen bouwen aan een beter Ede.

Robin Bongers-Karmaoui (GroenLinks/PvdA) - Foto: Shreya Basropansingh
Ja, burgerparticipatie wordt steeds belangrijker, maar het gaat nog te vaak niet goed. Het is heel belangrijk dat de gemeente goed communiceert: niet alleen uitleggen dat participatie iets anders is dan je zin krijgen, maar ook vooraf duidelijk maken wat er gebeurt met de bijdragen van inwoners en tijdens het proces communiceren waarom keuzes worden gemaakt.
Als een keuze afwijkt van wat bewoners graag wilden, maar je kunt op tijd, gedurende het proces, aangeven waarom dat moet (bijvoorbeeld omdat tijdens het uitwerken blijkt dat iets toch niet mogelijk is), dan neem je mensen serieus en begrijpen ze de keuze ook.

Erik Wesselius (Mens en Milieu Ede) - Foto: Mens en Milieu
Mens en Milieu Ede wil de afstand tussen gemeentebestuur en burgers verkleinen en het onderlinge vertrouwen vergroten. We willen inwoners meer en beter betrekken bij het gemeentebeleid. Wij zijn ervan overtuigd dat de kwaliteit van plannen en besluiten daardoor beter wordt, omdat inwoners als direct betrokkenen vaak veel bruikbare informatie en ideeën in te brengen hebben. Participatie is meer dan alleen informeren of informatie ophalen. Mislukte participatie schaadt het vertrouwen in de politiek en de gemeente en het beleid wordt er niet beter van. Hiervan zijn de afgelopen jaren teveel voorbeelden geweest, zoals de herinrichting van de Zeeheldenbuurt en de uitbreidingsplannen voor het Openluchttheater. De gemeente moet richting inwoners altijd open en transparant communiceren. Vergaderingen van gemeenteraadsleden moeten daarom altijd openbaar zijn - ook de onderhandelingen over de nieuwe collegeplannen. Wij vinden tenslotte dat de gemeente open moet staan voor onderbouwde kritiek van maatschappelijke organisaties, journalistiek of inwoners op het beleid.

Rasit Görgülü (Democratische Partij Ede) - Foto: Herman Stöver
DPE vindt burgerparticipatie van wezenlijk belang en neemt dit ook bijzonder serieus. Wel vinden wij dat participatietrajecten niet misbruikt mogen worden om projecten die in een belangrijk algemeen belang voorzien (met name bij woningbouw), onnodig te vertragen.
Om de verwachtingen duidelijk te hebben en een eerlijk participatietraject te doorlopen is het noodzakelijk de spelregels vooraf duidelijk te hebben en deelnemers achteraf ook te informeren wat er met hun inbreng is gedaan.

Gerarda van Harten (Forum voor Democratie) - Foto: Forum voor Democratie
De afstand tussen bestuur en inwoners is te groot geworden. Te vaak worden besluiten genomen zonder echte zeggenschap van inwoners. Forum voor Democratie wil het bestuur dichter bij de mensen brengen door het invoeren van bindende en raadgevende referenda over belangrijke lokale onderwerpen. Niet alleen meepraten, maar daadwerkelijk meebeslissen. Dat versterkt de democratie en het vertrouwen in de politiek. Participatie vraagt om duidelijkheid. Inwoners moeten vooraf weten wanneer hun stem doorslaggevend is en wanneer niet. Wij willen meer directe democratie en minder besluiten over de hoofden van inwoners heen.

Mariëlle van Enckevort (Partij voor de Dieren) - Foto: Partij voor de Dieren
Het gemeentebestuur van Ede staat niet bekend om de transparantie naar burgers. Hun vertrouwen is geschaad en hier ligt een grote uitdaging voor de gemeente. De PvdD werkt graag mee aan open en transparant bestuur, waarbij wederzijds vertrouwen het uitgangspunt is. Inwonersparticipatie staat hierbij centraal. Het is van groot belang om inwoners tijdig te betrekken bij ontwikkelingen in hun buurt. Er worden plannen mét inwoners gemaakt in plaats van voor hen. PvdD wil dat de gemeente positieve, concrete oplossingen van inwoners voor hun leefomgeving serieus neemt en zo mogelijk actief ondersteunt. Ook is de stem van toekomstige generaties van belang voor de plannen. De jongerenraad en bij voorkeur ook een kinderraad kunnen de gemeenteraad adviseren. PvdD wil de stem van omwonenden en de belangen van natuur, dieren, biodiversiteit en het klimaat stevig verankeren in de participatieprocessen. Ook zouden een burger-, wijk- of dorpsberaad en raadgevende referenda kunnen worden ingezet. Inwoners moeten goed geïnformeerd worden over welke onderwerpen ze kunnen meepraten.

Bert Schouwstra (BBB) - Foto: HuubK Photography
Burgerinspraak of participatie is voor BBB Ede het heilige der heiligen. Of zoals Youp van ‘t Hek raak verwoordde: ‘Vind je het gek dat mensen de politiek niet meer serieus nemen, als de politiek ‘de mensen’ niet meer serieus neemt!’ Tijdens de gesprekken in Ede, de dorpen en buurtschappen horen we dit vaak terug. In de raadsvergaderingen is (mislukte) burgerparticipatie regelmatig het onderwerp. Dit mag de Edese politiek van de afgelopen jaren zichzelf aanrekenen. Je kunt niet zeggen: wij willen meer optredens in het Openluchttheater en dat de buurt in de herrie zit: ‘ach, daar doen we niks mee’. Je kunt niet mensen naar de gemeente lokken met mooie bouwplannen in een ruim opgezette buurt en dan na de afgeronde verkoop in ene allerlei inbreidingsplannen doordrukken. We begrijpen heel goed dat je belangen hebt af te wegen. Maar als burgers zich zo vaak niet gehoord voelen spreken wij van ‘luisterschade’. Dat is iets anders dan ‘participatie is pas geslaagd als inwoners hun zin krijgen’. Burgers stemmen op raadsleden in het vertrouwen dat de politiek er voor de mensen is. Die belofte is voor ons heilig.

Frans Wolfs (BVNL) - Foto: Frans Wolfs
Mee eens! Hoe transparanter, hoe beter!

Marian van Denderen (SP) - Foto: Lennard Pater
Wij vinden het heel belangrijk dat het bestuur van de gemeente dichter bij de mensen staat. Goed luisteren naar de inwoners. De inwoners van de gemeente moeten zich gehoord voelen! Ook al kan niet alles gehonoreerd worden, je moet er wel zijn voor je inwoners.