We spreken de inwoner van Otterlo op zo ongeveer de meest regenachtige dag in de week in natuurgebied Noord Ginkel in Ede. Van den Burg is om 10.00 uur klaar voor een wandeling die, naar later blijkt, bijna anderhalf uur zal duren. Hij heeft kaplaarzen aan en dat hadden er meer moeten doen .....

VERTELLEN Dat het ronduit slecht gaat met de natuur is de afgelopen maanden wel duidelijk geworden in de media, maar Van den Burg ligt het graag toe. De bioloog kan het ook weten, want hij doet al jaren onderzoek. Zo weet hij te vertellen dat hier een kwart eeuw geleden de wielewaal, zomertortel, gekraagde roodstaart en draaihals nog te bewonderen waren. Inmiddels is dat verleden tijd. Ook vogels als sperwers en haviken zijn zo ongeveer verdwenen. ,,Er waren hier vier à vijf paar haviken aan het broeden. Ze zijn nu weg." Dat geldt ook voor tortelduiven en houtduiven. 

De grond heeft een pH van tussen de 2,5 en 3. Vergelijk het met cola

Van den Burg geeft uitleg over de keten en ,,dat alles met elkaar te maken heeft." Voedselarme grond en het verdwijnen van wormen, mineralen, kiezels etc. ,,De grond in dit gebied heeft een pH waarde van tussen de 2,5 en 3. Dat is knetterzuur; vergelijk het maar met cola. Ik heb op een gegeven moment 2,29 gemeten en dat is bar slecht. Bij gezonde grond ligt de pH waarde boven de 4,5." 

Terwijl de regen even wat minder is en we een bospad inslaan, geeft Van den Burg meer informatie over de oorzaak van de problemen. 

,,Stikstofuitstoot van de intensieve veehouderij", klinkt het vastbesloten. ,,Het is het ergste probleem wat we hebben in de natuur in ons land." Wat volgt zijn diverse, voor de leek lastig te volgen, vaktermen. Het komt erop neer dat stikstofoxiden uit luchtvervuiling (NOx) en ammoniak (NH3) uit mest reageren tot het zogenaamde salpeterzuur (HNO3). Dat betreffende zuur komt in de bodem terecht. Het zorgt voor oplossing van verschillende mineralen waaronder kalk, magnesium en kalium. ,,Op die manier spoelen de voedingsstoffen uit de bodem weg. Mineralen bepalen tevens of een plant een teveel aan stikstof kan opvangen. Weinig mineralen betekent dat een buffer tegen het teveel aan stikstof ontbreekt."

Als bladeren, het voedsel van bijvoorbeeld rupsen, een slechtere kwaliteit hebben, heeft dat invloed op tal van zaken. ,,Denk aan de vogels die op hun beurt de rupsen opeten."

PUBLICATIES Van den Burg maakt het een uurtje later, in de (warme) auto, duidelijk aan de hand van enkele van zijn publicaties in het Vakblad voor natuur, bos en landschap. ,,Ik heb een paar jaar geleden onderzoek gedaan naar de koolmezen in dit gebied en zag dat de kwaliteit van de eischaal slecht was. Door het kalkgebrek hebben de eieren bruine vlekken. De jonge vogels hebben een ernstig kalkgebrek met gebroken pootjes of bekken als gevolg."

Terug naar het (natte) bos. De inwoner van Otterlo had al gewezen op de staat van een groot aantal (eiken)bomen. Dat was aan het begin van de wandeling, net naast de N224. Een kilometer verderop in het bos is de toestand ook niet goed, maar wel iets minder slecht. De bodem is daar net wat beter, maar desondanks zijn diverse bomen doodgegaan. ,,Natuurlijke dunning is prima, maar dit gaat veel te ver. Veel mensen zien wel dat er wat aan de hand is en dat boeren de schuld krijgen, maar weten niet hoe het precies zit."

Van den Burg vindt het een goed teken dat de boeren in opstand zijn gekomen. ,,Ik ben blij dat ze naar Den Haag zijn gegaan. Ze zien gelukkig zelf ook dat er wat moet veranderen. Er ligt een belangrijke rol voor LTO Nederland. Doordat er nu een gerechtelijke uitspraak is, gaan de ogen van veel mensen open. Het stikstofprobleem moet aangepakt worden. Niet in de toekomst, maar nu meteen." 

De bioloog geeft aan niets tegen boeren te hebben ,,maar pakweg 70% van de stikstof komt voor hun rekening." Toch vindt Van den Burg niet dat de boeren volledig de rekening van het probleem moeten betalen. ,,Er moet wel verdienperspectief voor ze zijn. Je kunt ze wel uitkopen, maar wat doe je dan met de grond? Het is naar mijn mening belangrijk om een combinatie van maatregelen te nemen om het stikstofprobleem aan te pakken. Zonder ingrijpen komt het sowieso niet goed." 

We zijn een welvarend land en moeten de problemen oppakken

Nederland heeft wat dat betreft volgens hem nog genoeg te doen. ,,We zijn een welvarend land en moeten dit nu oppakken. We kunnen niet langer wegkijken of het bijvoorbeeld aan arme landen overlaten. Naar verhouding doen we tot dusverre erg weinig." 

Dat over enkele maanden nog maar honderd in plaats van 130 kilometer per uur mag worden gereden op snelwegen, is volgens Van den Burg geen oplossing. ,,Dat gaat het verschil niet maken. In de ambtelijke wereld handelen ze volgens de wet. Dat begrijp ik, maar ik zou het anders doen. We moeten een geloofwaardig beleid voeren. Zet een stip aan de horizon en begin gewoon. Het stikstofprobleem los je niet in een paar jaar op, maar dan heb je wel een punt om naartoe te werken."

De inwoner van Otterlo voegt de daad bij het woord en is begonnen met het bijvoeren van vogels met kalk. Hierin wordt samengewerkt met de provincie Gelderland en de gemeente Ede. ,,In een gebied van 400 hectare strooien we schelpengruis op in totaal vijftig plankjes." Het zorgt voor verbetering van de eieren en de jonge koolmezen. Het is één van de maatregelen die de natuur in Noord Ginkel, onderdeel van een Nature 2000-gebied, moet verbeteren. 

Onderweg passeren we een groepje paarden en even later staan meerdere Schotse Hooglanders ons aan te kijken. ,,Mooi dat die beesten daar lopen, maar veel helpt het niet voor het herstellen van de natuur", geeft Van den Burg aan.

De bioloog gaat sinds vorig jaar regelmatig naar Frankrijk om onderzoek te doen in een gelijksoortig natuurgebied. De bedoeling is dat het informatie oplevert waarmee in Nederland, en dan specifiek Noord Ginkel, voordeel te behalen is. En dat is volgens de bioloog hard nodig. ,,Het is niet vijf voor twaalf. Het is drie uur 's middags."

Door Barry Wensink