Hoe zag Ede er 2000 jaar geleden uit?

EDE - Hoe zag Ede er 2000 jaar geleden uit? Wie woonden er Op den Berg, hoe zag het leven in Veldhuizen er uit en wat zit er in de wijk Maanen allemaal in de grond? Er is een kloek boek over verschenen, 'Ede vol erven'. Op donderdagavond 24 januari gaan Marlous van Domburg Charlotte Peen, gemeentelijk archeoloog en mede-auteurs van het boek, terug in de tijd. Kortom, een historische avond bij Boekhandel Het Paard van Troje.

In de loop van de IJzertijd (ca. 500 v.Chr.) breidde de Germaanse bevolking zich op de zuidwestflank van de Veluwe steeds verder uit. Families legden met hun boerderijen en hun akkers beslag op grote delen van het landschap. De samenleving maakte een natuurlijke ontwikkeling door onder invloed van economische, ecologische en sociale factoren. De ontwikkeling stopte niet toen een paar kilometer naar het zuiden, aan de overkant van de Rijn, de eerste Romeinse wachtpost verscheen.

Met name de laat-Romeinse periode (ca. 270 tot 450 na Chr.) is een tijdvak van grote verandering geweest. De Romeinse grens, in Nederland gevormd door de Rijn, werd herhaaldelijk doorbroken door invallen van Germanen, Franken genoemd, en zou uiteindelijk verdwijnen. Vlak ten noorden van de grens is in Ede een aantal archeologische onderzoeken uitgevoerd, in de latere buurten Veldhuizen, Ede-Op den Berg en Maanen. Deze laten zien dat de ondergang van het Romeinse rijk voor de bewoners juist welvaart met zich mee bracht. Dreven de bewoners handel met het Romeinse leger, leverden ze hulptroepen, of vochten ze er juist tegen? Of alles tegelijk?

Er wordt in het boek ruime aandacht besteed aan de omvangrijke inheemse nederzettingen met grote boerderijen en veel hutkommen (werkplaatsjes) en aan de spullen die ze gebruikten, zoals aardewerk en metaal. Dit laatste is vermoedelijk voor een deel op rooftochten verzameld.

Toen de Romeinen ten slotte vertrokken, reisden ook veel Franken af en trokken zuidwaarts. Twee kostbare bronzen beeldjes zijn bij zo'n gelegenheid in een poel beland, vermoedelijk om een goede reis af te dwingen.

In de periode 1968 tot en met 1988 zijn in Ede twee grote archeologische vindplaatsen opgegraven door de toenmalige Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (nu: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed). De opgravingen waren 'noodopgravingen' letterlijk voor de bulldozers van de woningbouwers uit. In 1968 tot en met 1972 in Veldhuizen (zie foto); tussen 1984 en 1988 in Op den Berg

Er werd in totaal ruim tien hectare helemaal opgegraven. De opgravingen leverden belangwekkende, maar ook heel ingewikkelde resultaten op: tientallen plattegronden van oude boerderijen en vele duizenden scherven aardewerk. Pogingen tot uitwerking van de onderzoeken door de Rijksdienst en de Vrije Universiteit in Amsterdam werden in de afgelopen decennia vroegtijdig gestaakt vanwege gebrek aan tijd en middelen. Omdat de onderzoeken nooit zijn gepubliceerd, zijn ze na verloop van jaren in de vergetelheid geraakt.

In het najaar van 2010 zijn de archeologen van de gemeente samen met archeologen Ernst Taayke uit Groningen en Wouter Vos van het bedrijf Hazenberg Archeologie uit Arnhem gestart met het project 'Ede vol Erven'. Het doel van het project was de Edese opgravingen alsnog helemaal uit te werken, te digitaliseren en te presenteren aan een lokaal en (inter)nationaal in archeologie geïnteresseerd publiek.

Het eindproduct is een wetenschappelijk, degelijk geschreven en vormgegeven overzichtswerk. Het boek is full colour gedrukt, rijk geïllustreerd met harde kaft en telt 369 pagina's (en losse kaartbijlagen). De inhoud biedt een volledig nieuw inzicht in de bewoningsgeschiedenis van Ede en de zuidwestelijke Veluwe, op de rand van het Romeinse wereldrijk, in de periode 500 voor Chr. tot 500 na Chr.

In het boek zijn ook de resultaten van recent archeologisch onderzoek in Ede opgenomen, voor zover het onderzoek naar resten uit de genoemde periode betreft. Een voorbeeld is het in 2011 in Ede-Zuid (Uitvindersbuurt) opgegraven Germaanse grafveld.

De avond begint om 20.00 uur. Deze bijeenkomst wordt mede mogelijk gemaakt door de Gemeente Ede en Hazenberg Archeologie uit Arnhem. De toegang is daarom vrij.

Vanwege de verwachte belangstelling wordt is het raadzaam te reserveren. Dat kan door te bellen naar 0318-615213, te mailen naar info@webvantroje.nl of via Twitter: @trojetweet.