Zwarte Zondag: ‘Schuldgevoel liet haar nooit meer los’
17 november 2025 om 10:05 Historie Nieuws uit Ede Zwarte zondag Tips van de redactieEDE De impact van de Tweede Wereldoorlog, en het bombardement op Ede op zondag 17 september 1944, heeft diepe en blijvende sporen achtergelaten in veel families in Ede. Lisette Hardeman uit Ede deelt in de podcast ‘Zwarte Zondag: Het verzwegen bombardement’ het verhaal van haar moeder Willie van Voorst-Dietiker, die als 12-jarig meisje het bombardement meemaakte dat haar leven compleet veranderde. ,,Dat was te veel voor een kind van twaalf.’’
door Jessica Kapelle
Op die fatale zondag was het onrustig in de lucht. Willie’s vader las voor uit de Bijbel toen plotseling een bom op hun huis aan de Twijnstraat terechtkwam. Het huis veranderde in puin. Willie werd door een Duitse soldaat uit het puin gered. Haar ouders raakten beiden gewond. Oma werd op een deur gelegd, waarna bleek dat ze een arm en een borst miste. Van haar 5-jarige broertje Frederik ontbrak ieder spoor.
Later bleek dat Frederik en haar oma aan hun verwondingen waren overleden. De dag van de begrafenissen maakte diepe indruk op de jonge Willie, die daar alleen was en gewond in een rolstoel zat. ,,Ze zei weleens: ik heb niks van die dienst meegekregen. Ik zag alleen maar die kisten. Dat was te veel voor een kind van twaalf. Dat is ook bijna niet te doen.”
Lees meer over Zwarte Zondag in ons dossier.
Het bombardement heeft het hele leven van Willie bepaald. ,,Daar zat een enorm trauma. Het bepaalt hoe jij verder staande blijft in het leven.” Ondanks haar enorme inzet om er het beste van te maken en vooruit te kijken, liet het trauma haar niet los.
Nog dieper zat het trauma bij Lisette’s oma, die zich haar hele leven kwalijk nam dat ze haar zoontje Frederik naar huis had geroepen vlak voor het bombardement. Frederik speelde die ochtend bij een buurjongetje, maar door de onrust in de lucht wilde moeder haar hele gezin bij elkaar hebben. ,,Wat zo logisch is en wat elke moeder zou doen”, vertelt Lisette. Ze heeft het zichzelf haar hele leven kwalijk genomen dat ze Frederik naar huis had geroepen. ,,Want als hij bij dat vriendje was blijven spelen dan had hij nog geleefd, want dat vriendje was niet omgekomen.” Dit immense schuldgevoel liet haar nooit los. ,,Zij heeft altijd gezegd: Het is mijn schuld. Doordat ik wilde dat hij naar huis kwam, heb ik Frederik de dood ingejaagd, het is mijn schuld. Daar is ze nooit vanaf gekomen, nooit.”
Een film kijken over de oorlog was ondenkbaar. ‘Ik heb het op mijn netvlies, ik ga toch niet naar een film kijken
De familie sprak zelden over het verleden. ,,Ik denk dat het een beetje overleven was. Je doet je best om er weer wat van te maken.’’ Ze wilde ook niets op tv zien over de oorlog. ,,Een film kijken over de oorlog was ondenkbaar. ‘Ik heb het op mijn netvlies, ik ga toch niet naar een film kijken.’” Wel zette ze haar verhaal op papier. Ze schreef een boekje voor haar kinderen en kleinkinderen. ,,Natuurlijk is dat ook een stukje verwerking geweest.”
Opvallend is de schuldvraag die in de familie leefde. Willie werd gered door een Duitse soldaat. Ondertussen waren de Engelsen de oorzaak van hun leed. De familie legde de schuld van het bombardement bij de Engelsen. ,,Het was de schuld van de geallieerden, dat zij haar broertje en haar oma is kwijtgeraakt. De Engelsen waren de schuld van alles.”
Het verhaal van Lisette is nu te beluisteren in de podcastserie ‘Zwarte Zondag: Het verzwegen bombardement’ via edestad.nl/podcast en via Spotify, Podimo en Apple Podcasts. Iedere week is een nieuwe aflevering beschikbaar. In totaal zijn het vier afleveringen van 30 minuten. Scan de QR-code om de afleveringen te kunnen beluisteren.
In Cultura wordt op maandag 24 november om 20.00 uur een live evenement over de podcastserie gehouden. Aanwezig zijn? Aanmelden kan via www.bureauspotlight.nl. Deelname is gratis.
