Annie Benjamin en Arie de Niet zetten zich al jarenlang in voor de Regenboogvieringen van Emmaüs.
Annie Benjamin en Arie de Niet zetten zich al jarenlang in voor de Regenboogvieringen van Emmaüs. Elyse van den Brink

Edese oecumenische geloofsgemeenschap Emmaüs organiseert al jaren Regenboogviering: ‘Inclusiviteit gaat over zoveel’

1 november 2023 om 07:32 Mensen Lhbti in Ede Tips van de redactie

EDE Inclusiviteit voor iedereen, ook in de kerk. Met dat speerpunt organiseert de oecumenische geloofsgemeenschap Emmaüs jaarlijks de speciale Regenboogviering gericht op lhbti’ers. In dit tiende deel van de lhbti-reeks van Ede Stad.nl vertellen betrokkenen Annie Benjamin, Arie de Niet en pastor Jan-Peter Prenger meer over dit initiatief.

door Elyse van den Brink

Het zaadje voor de Regenboogviering van Emmaüs werd in 2006 geplant. Benjamin bezocht een lhbti-week van de oecumenische gemeenschap Iona Community in Schotland, waar een roze viering werd gehouden. Ze weet het nog goed: ,,Ik kon er die avond niet van slapen. Ik bleef maar denken: hoe geweldig zou het zijn als dit ook in Ede kan.”

En zo geschiedde. Benjamin vond bijval van de toenmalig pastor Marijke van den Bos, die destijds al bezig was meer openheid te creëren en gesprekken over en met lhbti’ers aan te gaan. ,,Ook al was ze zelf geen lhbti’er, ze had er oog voor en had al veel voorwerk gedaan. Dat kon ook gewoon bij ons, want we zijn een gemeenschap die redelijk vrijzinnig en niet zo dogmatisch is, waardoor er openheid is.”

BETEKENIS

Ze legden het idee voor aan de coördinerende raad, die ermee akkoord ging. En zo werd in 2009 voor het eerst een roze viering gehouden in Emmaüs. De dienst - inmiddels omgedoopt tot Regenboogviering - wordt sindsdien jaarlijks georganiseerd, meestal rondom de landelijke Roze Zaterdag. 

Het streven is om telkens een andere voorganger te hebben. ,,Soms is er bij voorbaat wat protest. Zo van: is dit nou echt nodig? Maar tijdens het voorgesprek draaien de beoogde voorgangers altijd bij. Dan zien ze het belang ervan in. Want het heeft ook echt betekenis voor mensen; ook die van buiten de Emmaüsgemeenschap.”

Dat blijkt volgens het drietal uit de reacties die er altijd op de Regenboogviering volgen. De diensten trekken ook lhbti’ers van buiten de Emmaüsgemeenschap. Sommigen zijn uit hun kerk getreden vanwege hun geaardheid of genderidentiteit. ,,Het komt ook weleens voor dat een heel gezin de viering bijwoont”, zegt Prenger. ,,Dan zeggen vader en zoon achteraf allebei: wat goed dat jullie dit doen.”

Het heeft echt betekenis voor mensen

EXPERIMENTELER

Omdat de Regenboogviering eens per jaar gehouden wordt, biedt dat volgens Benjamin, De Niet en Prenger mogelijkheden om de dienst wat luchtiger en experimenteler te maken dan de reguliere bijeenkomsten. ,,We willen er echt iets bijzonders van maken”, vertelt De Niet. ,,Zo hebben we een keer een groot roze hart geleend uit Amersfoort. Mensen konden een kaarsje aansteken en dat vervolgens op het hart plaatsen.” Benjamin vult aan: ,,Zo’n ritueel doet zoveel. Dat maakt het veel makkelijker om naar voren te komen.”

(De tekst gaat verder onder de foto.)


Het grote roze hart dat ooit werd gebruikt tijdens de Regenboogviering. - Eigen foto

Andere voorbeelden zijn het luidkeels meezingen en meedeinen met het lied ‘Daar in dat kleine café aan de haven’ en het uitdelen van regenboogmondkapjes tijdens de coronapandemie. ,,En bij weer een andere viering mocht iedereen bij binnenkomst een kleur uitzoeken en vervolgens diens eigen kleur op gaan zoeken. Zo kwam geel bij geel te staan en blauw bij blauw. Voorganger Hans van der Linden zei toen: Waarom doen jullie dat? Waarom gaan jullie in je eigen hokje staan?” weet Benjamin nog. 

Uiteraard krijgt het geloof ook een plek. ,,Vaak gaan de teksten over liefde. Expliciet wordt dan genoemd dat dat niet alleen tussen man en vrouw plaatsvindt”, zegt Prenger. ,,De tekstuele keuzes liggen ook altijd aan de eigen invulling van de voorganger en diens creativiteit.”


HET LELIJKE EENDJE

Soms gebeuren er zelfs wonderen, meent Benjamin. Ze weet nog heel goed dat een vrouw met een beperking die erg geïsoleerd leefde en doordeweeks bij de eetgroep aanschoof, ook een keer naar de Regenboogviering kwam. ,,Het was haar eerste keer in de kerk. Tijdens de viering was er een preek waar onder andere het sprookje over het Lelijke Eendje werd verteld. Op de sociale werkplaats vertelde ze er die maandag daarna over; die woensdag overleed ze.” 

Het is even stil als Benjamin het verhaal naar boven haalt. ,,Ik zeg altijd dat ze heen is gegaan als zwaan”, zegt De Niet dan. Benjamin beaamt dit: ,,Ja, het is een hard gegeven, maar wel een wonder. Ze had ervaren dat ze erbij hoorde. Ik vermoed dat ze niet eens een lhbti’er was, maar het deed duidelijk iets met haar. Dan blijkt maar weer: inclusiviteit gaat over zoveel. Het kan tijdens een Regenboogviering mensen op zoveel verschillende manieren raken.”

Ik zeg altijd dat ze heen is gegaan als zwaan

Omdat inclusiviteit een breed begrip is, werd gaandeweg de naam ‘roze viering’ ook aangepast. ,,Ik vond ‘roze’ te veel gericht op homo’s en lesbiennes”, stelt Prenger. ,,Er is in de loop der jaren ook veel veranderd”, vult Benjamin aan. ,,Met meer aandacht voor de rest van de lhbti-gemeenschap. Want waar staan al die letters voor? Om transgender mensen als voorbeeld te nemen: Wat betekent het om trans te zijn of een ouder van een kind dat trans is? En wat zijn de juiste aanspreekvormen? Daar moet je de gemeenschap ook in meenemen”, vindt ze. 

HIJ ÉN ZIJ

,,Taal is niet onschuldig”, zegt Prenger. ,,Ik probeer ook altijd als ik over God praat ‘hij’ en ‘zij’ door elkaar te gebruiken. Dat vind ik belangrijk.” Vragen krijgt hij er weleens over, want God is toch een ‘hij’? ,,We hebben alleen maar beelden van God. En een mannelijk beeld van God is niet per se het juiste beeld. God als ‘zij’ is dat óók niet. Vandaar dat ik het afwissel”, legt de pastor uit. 

Als ik over God praat, gebruik ik ‘hij’ en ‘zij’ door elkaar

Die progressieve houding is niet overal gangbaar. Benjamin, De Niet en Prenger hebben legio voorbeelden van mensen die niet zichzelf kunnen zijn in hun kerk vanwege hun identiteit. ,,Zelf kom ik uit de Baptistengemeente”, zegt Benjamin, die lesbisch is. ,,Daar ben ik nooit echt uit de kast gekomen, omdat ik er geen ruimte ervaarde voor mijn geaardheid.”

Zij trad uit, maar niet iedereen doet dat. ,,Het is een lastig parket”, zegt Prenger daarover. ,,Veelal zijn ze opgegroeid in een kerk. De familie zit er ook, het is een sociaal gebeuren. Voor veel mensen is het dan altijd vechten als je uit een kerk stapt. Is dat het waard om de sprong te wagen?”

OP IEDERS EIGEN MANIER

Alhoewel veel bezoekende lhbti’ers blij zijn met de Regenboogviering, zijn er ook leden voor wie het hele gebeuren niet zo hoeft. ,,Een lesbisch stel vindt het juist vreselijk”, legt Benjamin uit. ,,Volgens hen zet het initiatief lhbti’er-zijn juist weg als iets aparts. Maar ze stonden wel achter een Emmaüs-logo mét regenboogvlag.” Prenger probeert dat te duiden: ,,Dat is denk ik een kwestie van er wél aandacht voor hebben, maar er geen aandacht voor vragen.”

De drie zijn het erover eens dat ook die houding prima te verdedigen is. ,,Ik ben ook van de stille diplomatie”, stelt De Niet. ,,Het hoeft van mij niet allemaal té uitbundig. Annie (Benjamin, red.) is daarin bijvoorbeeld wat strijdbaarder. Dat komt ook door haar kerkelijke achtergrond.” Iedereen doet het op diens eigen manier, zo menen de drie: ,,Juist dat is inclusief.”

In deze lhbti-reeks van Ede Stad.nl staat het thema ‘geloof en lhbti’ in een aantal publicaties centraal. Hiervoor is ook contact gezocht met de moskeeën in Ede, om na te gaan hoe zij met dit thema omgaan. Helaas heeft dit tot op heden nog geen inhoudelijke reactie opgeleverd. 

Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

Je vindt alle tot nu toe gepubliceerde artikelen van de lhbti-reeks van Ede Stad.nl in dit dossier.


- Fonds Bijzondere Journalistieke Producties

Mail de redactie
Meld een correctie

Elyse van den Brink
Deel dit artikel via:
advertentie
advertentie