Column Harrold Harbers: ‘Rijp en rijm’

EDE Laatst was ik bij mijn oma, toen ze opmerkte dat ze zo kon genieten van de rijp aan de bomen in deze tijd van het jaar. Het woord had ik al een tijdje niet gehoord, maar het intrigeerde me. 

Niet in de laatste plaats omdat het zo’n bijzonder natuurverschijnsel verwoordt, namelijk het bevriezen van waterdamp. Dit geeft een kristalachtige structuur op de ondergrond, waarop het zich settelt. Wanneer die waterdamp een tussenstap neemt en eerst dauw wordt, voordat het bevriest, heet het rijm.

ANDERE DOELEINDEN

Het intrigeert mij dat wij in Nederland meerdere woorden gebruiken voor bevroren water. Daarbij zijn het woorden die op het eerste oog niets met dit gebruik te maken lijken te hebben en veelal voor andere doeleinden gebruikt worden.

Zo gebruiken we rijp het meeste om aan te geven dat iets of iemand ergens klaar voor is: rijp om te eten, geslachtsrijp, de tijd is rijp of rijp voor de sloop. Het woordenboek spreekt over: ‘tot volwassenheid gekomen zijnde’.

RIJMEN

Terwijl rijm weer vooral gebruikt wordt om de overeenkomst in klank tussen woorden aan te geven. Ook kan het zijn dat je zaken niet aan elkaar kunt rijmen. Dat is dus bij mij het geval omdat de betekenis van het woord rijm mij niet gelijk aan bevroren dauw doet denken.

Na een kleine zoektocht op het web ontdekte ik dat rijp afstamt van het Oergermaanse woord ‘ripiz, dat ‘geschikt om geplukt te worden’ betekent. Terwijl rijm afstamt van het oud-Franse ‘rime’, dat ‘versregel’ betekent.

MAGISCH SCHOUWSPEL

Een paar dagen later, nadat ik bij mijn oma was geweest, liep ik van station Ede-Wageningen terug naar het centrum. Het was een koude en vochtige avond. Mijn haar was nat en mijn net rijpe knevel vertoonde ook sporen van dauw. Ik keek omhoog en het maanlicht scheen door de bomen en op hun takken. Daar zag ik de kristallen glinsteren in het licht van de maan. De woorden van mijn oma resoneerden. 

Minutenlang heb ik staan kijken naar het magische schouwspel van de vorming en afbreuk van de rijp en rijm aan de takken van de bomen boven mij.

De grauwe en donkere winteravond veranderde voor mij, daar onder die bomen, heel even in een rijpe rijm die haar magie op een subtiele manier tussen de regels door laat lezen.

door Harrold Harbers

Meer columns op Ede Stad.nl lezen? Je vindt ze in dit dossier.