Lieneke van der Kolk: vakvrouw in de uitvaartzorg

EDE Iedere uitvaart is een delicate gebeurtenis. Het vraagt kennis van zaken, want er komt veel bij kijken. Bovendien is het van belang dat nabestaanden worden bijgestaan door iemand met een warm hart. Uitvaartverzorger Lieneke van der Kolk hecht aan een persoonlijke begeleiding.

door Freek Wolff

Ze werd in Limburg geboren en groeide op in Deventer, waarna ze in Ede neerstreek. Haar vader werkte in de zorg, een sector waar Lieneke zich ook als een vis in het water voelde. ,,Ik werkte met mensen met een verstandelijke beperking en in de jeugdzorg. Daar liggen raakvlakken met de uitvaartzorg, want je moet mee kunnen voelen.”

Vervolgens koos ze voor die branche en was ze jaren in dienst bij een grote uitvaartorganisatie. Hier werd ze ook getraind en beoordeeld op marges en targets, wat haar steeds meer ging tegenstaan. ,,Want ik zie mezelf niet als commercieel verkoper. Daar voel ik me niet bij thuis. Het mooie als zzp’er is dat je je hier bewust aan kunt onttrekken.”

Ze ervaart dat er een soort mystiek hangt rondom een uitvaart, maar verklaart dat het taboe uit het verleden aanzienlijk minder is geworden. ,,De dood went nooit, maar er is tegenwoordig veel meer aandacht voor. Vroeger moesten we bij veel verzorgingshuizen met de kist via de achterdeur vertrekken, terwijl er nu vaak aandacht wordt besteed aan een uitgeleide bij de voordeur.”

BLIJVEN LEREN Lieneke heeft alweer tien jaar een eigen uitvaartonderneming. Deze ervaring maakt haar de vakvrouw. Ook de eigen levenservaring is hierbij van belang, vindt ze. ,,Ik leer nog elke dag. Je leest over ontwikkelingen in de sector, want daar wil ik van op de hoogte zijn. In mijn vak is het vooral belangrijk om heel goed te luisteren naar de wensen en dat je dit kunt vertalen naar de vormgeving van een uitvaart.”

Ze merkt tegenwoordig vaak dat mensen die het einde zien naderen, graag de uitvaart willen bespreken. ,,Dan heb je meer tijd om specifieke wensen uit te werken, zoals de kleuren en materialen van een uitvaartkist. Samen kijk je naar het belangrijkste en wat er mogelijk is. We zoeken naar manieren om personen te gedenken met allerlei rituelen. Dat kan heel mooi zijn, maar soms leidt het af en sneeuwt het gevoel onder. En doe je daarmee recht aan de persoon die overleden is?”

Muziek is nogal eens een belangrijk onderdeel van een uitvaart. Lieneke wijst op het belang dat bij de keuze van liederen zowel gedacht wordt aan de voorkeur van de overleden persoon als de nabestaanden. ,,Wanneer de band onderling goed is, gaat dat prima. Maar je hebt ook te maken met gebroken gezinnen of ouders en kinderen die wel of niet betrokken zijn bij een kerk. Dan kunnen hier verschillende ideeën over bestaan.”

VOELSPRIETEN Lieneke verklaart dat zij dan een bemiddelende rol kan spelen, waarbij een dosis takt en voelsprieten nodig zijn om gevoelens in te schatten. Dit is ook het geval bij andere keuzes die gemaakt moeten worden bij een uitvaart, bijvoorbeeld als de nabestaanden niet weten of de overledene begraven of gecremeerd wilde worden. ,,Maar deze dingen maken mijn werk ook boeiend.”

De uitvaartverzorger kaart bij mensen aan wat kan, mag en nodig is. Bij alle mogelijkheden luistert ze goed welke aspecten iemand belangrijk vindt en waar behoefte is aan uitleg en keuzemogelijkheden. ,,Je kunt allerlei mappen meenemen, maar daar ben ik heel voorzichtig mee. Tegelijk wil je ook niet dat de familie achteraf zegt: ‘had ik dat maar geweten’. Je zoekt steeds naar de momenten waar je de regie pakt en waar je ruimte geeft, ook op de dag van de uitvaart. Voorop blijft staan wat de wensen zijn van de nabestaanden en wat bij de overleden persoon past. Soms probeer je wel te sturen, bijvoorbeeld bij de keuze of de kist op de dag van de uitvaart nog open blijft of niet. Want een aantal bezoekers heeft niet kunnen zien hoe iemand tijdens de laatste fase van een ziekteproces fysiek is veranderd.”

Lieneke daagt nabestaanden uit om sommige onderdelen in het proces zelf te doen, zoals de hulp bij de laatste zorg. ,,Meestal blijkt dat er ook wel dragers van de kist in de familie of vriendenkring te vinden zijn, hoewel ik ook fantastische mensen voor die taak kan leveren.”

BROK De Edese vindt het mooi dat ze iets kan betekenen voor nabestaanden. ,,Ik mag dichtbij komen en dat vind ik heel bijzonder. Ik laat me ook raken, maar de uitvaart blijft iets van de nabestaanden. Er zijn altijd momenten waar je een brok van in je keel krijgt, bijvoorbeeld als het om jonge ouders of kinderen gaat. Dat raakt je zo diep. Dan moet je jezelf toespreken, want het is niet mijn verdriet. Het is soms moeilijk  om het los te laten, maar dat geeft niet. Ik denk dat ik er toch rijker van word.” Lieneke zoekt de balans tussen de rol die ze als uitvaartverzorger serieus moet nemen en niet gevoelloos staan ten opzichte van het verdriet.

Dit verhaal is gepubliceerd in de special Vakvrouwen, onderdeel van de editie van woensdag 23 februari van deze krant. Lees hier alle verhalen uit de special.